Seyalkûtî'nin Kâdı Beydavî Tefsiri'ne yazdığı haşiyesinde işârî ve kelâmî tefsir

Şeyh Seyalkûtî, dönemin çeşitli bilim dallarında uzman bir âlim olarak tanınmış ve devrin hükümdarı tarafından takdir edilmiştir. Şah Cihan, ilim yolunda hizmetlerini desteklemek amacıyla kendisine birçok imkân sağlamıştır. Seyalkûtî, Beydâvî'nin tefsirine büyük bir ilgi göstererek bu eser üzerine ünlü haşiyesini kaleme almış; ancak bilinmeyen sebeplerden ötürü haşiyesini tamamlayamamıştır. Seyalkûtî, haşiyesinde nahiv, belâgat, akide, fıkıh ve tasavvuf gibi çeşitli ilim dallarına dair konuları ele almıştır. Bu tezde Seyalkûtî'nin haşiyesi, Kelamî ve işârî yönlerden incelenmiştir. Araştırmanın başında Seyalkuti'nin hayatı ve ilmî şahsiyeti hakkında bilgi verilmiş, ardından yaşadığı dönem, hâşiyeyi yazma nedenleri ve haşiyede izlediği yöntemler ele alınmıştır. Ayrıca, kelâmî tefsirin tanımı, tarihsel gelişimi ve bu alandaki eserlerin yöntemleri incelenmiştir. Devmında işârî tefsirin tanımı, şartları, âlimlerin bu konudaki yaklaşımları, işârî tefsiri savunanların delilleri, işârî tefsirin en meşhur eserleri ve müfessirlerin yaklaşımları ele alınmıştır. Daha sonra Seyalkûtî'nin ilâhiyat, nübüvvet ve sem'iyyât konularındaki Kelamî görüşleri sunularak muhalif mezheplere, özellikle Mu'tezile, Kerrâmiyye ve Zâhiriyye gibi gruplara karşı verdiği cevaplar ve Eş'arîlik ile Mâtürîdîlik kapsamında Ehl-i Sünnet mezhebinin savunma yöntemleri aktarılmıştır. Ayrıca Seyalkûtî'nin haşiyesinde ele aldığı işârî meseleler, bazen detaylı bir şekilde işlenerek bunların yöntemleri açıklanmıştır. Araştırmada, Allah'ın zatı, sıfatları ve isimleriyle ilgili işaretler, Allah'ı tanıma yolları ve O'nun sevgisine ulaşma yöntemleri, Hz. Peygambere dair işaretler, kozmik ve nefsânî işaretler ele alınarak Seyalkûtî'nin yöntem ve yaklaşımı sunulmuştur