Sigorta acentelerinin yaşamsallığının örgütsel ekoloji kuramı bağlamında incelenmesi: Doğu Marmara Bölgesi örneği

Bu çalışmada örgütlerin kuruluş ve kapanış oranlarını araştırıp analiz eden Örgütsel Ekoloji Kuramı (ÖEK) kapsamında sigorta sektöründe yer alan sigorta acentelerinin yaşamsallığı incelenmektedir. Sigorta acentelerinin bir "popülasyon" olarak tanımlanması ve acentelerin demografik süreçler kapsamında yeni, ergen ve olgun dönemlerine ait "yaşamsallığına etki eden faktörler" araştırılmıştır. Bilindiği üzere ÖEK, "örgütlerin çevrelerinde küçük ve büyük çaplı değişimler gerçekleştiğinde nasıl tepki verirler" sorusuna cevap arar. Ayıklanma yaklaşımı ile hareket bu kuram böyle durumlarda halihazırdaki örgütlerin küçük çaplı değişimlere uyum sağlarken, büyük çaplı değişimlerde örgütlerin çoğunluğunun kapanacağını ve bunların yerine yeni çevresel şartlara uyumlu özelliklere sahip örgütlerin kurulacağını ileri sürmektedir. Bu bağlamda çalışmada önce örgüt ve örgüt kuramı genelinde ÖEK ele alınmış, ardından sigortacılık ile ilgili temel bilgilerle Türkiye'deki sigortacılık uygulamaları açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırmada temel olarak, sigorta acentelerinin ömürlerine etki edebilecek onların kurulma ve kapanmalarına etkileyebilecek yaşamsallık faktörlerinin ÖEK çerçevesinde değerlendirilerek anlaşılması amaçlanmıştır. Araştırmada, Türkiye'de Doğu Marmara Bölgesinde yer alan 680 sigorta acentesi içerisinden kasıtlı ve amaçlı örneklem metodu ile seçilen 40 sigorta acentesini kapsayan Çoklu Durum Çalışması yapılmış ve veriler MAXQDA 2020 Nitel Veri Analiz Programı ile Tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiş, öne çıkan kodlar ve temalar yardımıyla sonuçlara ulaşılmaya çalışılmıştır. Yapılan araştırma sonucuna göre, acentelerinin popülasyon içindeki varlıklarının devam etmesi her bir yaşam evresinde karşılaştıkları sorunlarla başedebilme yeteneklerine bağlı olduğu, diğer yandan da çevresel değişimlere hızlı ve etkili cevap verebilme kabiliyetine sahip olmalarının, teknoloji ve dijital dönüşüm konusunda duyarlı olmalarının, yasal düzenleme ve yaptırımlara uymalarının, acente-şirket arası ilişkilere özen göstermenin, itibar sahibi olmanın kendilerine hayatta kalma adına önemli faydalar sağladığı bu özelliklere sahip olamayanların ise yaşamlarını sona erdirmek zorunda oldukları tespit edilmiştir. Ancak bu sayılanların ötesinde bir sigorta acentesinin ömrünü belirleyen en önemli faktörün Acente-şirket arası ilişkilerin düzeyi olduğu tespit edilmiştir. Çünkü, sigorta şirketi isterse acentesini, destekleyerek ona her türlü imkânı verebilir ve hayatta kalmasını sağlar. İsterse diğer dağıtım kanalları üzerinden poliçe satarak acenteyi saf dışı bırakabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın sonuç kısmında araştırmadan elde edilen veriler bağlamında kamuya, yasal düzenleyici ve denetleyici kurumlara, sektörde faaliyette bulunan sigorta şirketlerine, sektörde faaliyette bulunan sigorta acentelerine ve gelecekte bu konu hakkında çalışma yapacak araştırmacılara çeşitli önerilere yer verilmiştir. Yapılan araştırma sonucuna göre, ÖEK varsayımlarının, sigorta acenteleri popülasyonunu tanımlamakta da kullanılabilir olduğu anlaşılmış ve elde edilen verilerle literatürde yer alan iddiaların büyük ölçüde benzeştiği tespit edilmiştir. Çalışmada da görüleceği üzere, küçük taneli değişimlere acentelerin uyum sağlayarak yaşamlarına devam edebileceği, ancak kuramın da işaret ettiği gibi iri taneli değişimler olduğunda ise acentelerin bunlarla yeterince başedemediği ve yaşamını sonlandırmak zorunda kalabileceği tespit edilmiştir. Bu çalışma, ÖEK kapsamında sigorta acentelerinin yaşamsallığına etki edebilecek faktörlerin incelenerek tematik analiz yardımıyla sonuçlara ulaşılması konusunda literatürdeki ilk çalışmalardan biri olması açısından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Örgüt, Örgüt Kuramı, Örgütsel Ekoloji, Sigortacılık, Sigorta Acenteleri, Tematik Analiz