Order acceptance and scheduling decisions in make-to-order systems

Bu tezde, siparişe dayalı üretim yapan sistemlerde eşzamanlı sipariş kabul ve çizelgelemeproblemi ele alınmıştır. Üretim ortamı müşterilerin sipariş verdiği tek makineli bir ortam olarakmodellenmiştir. Bu problemde üreticinin, gelen siparişlerin üretimine başlanabilecek zamanları,işleme sürelerini, termin ve son teslim zamanlarını, dizilime bağlı hazırlık zamanlarını ve her birsiparişin getirebileceği en fazla geliri bildiği varsayılmaktadır. Üretici, bu siparişlerden oluşanhavuzdan belli siparişleri seçip kısıtlı üretim kapasitesini de göz önüne alarak karınıeniyilemelidir. Gecikme, bir siparişten kazanılan gelirin gecikmeyle orantılı olarak azalmasışeklinde cezalandırılmaktadır. Tamamlanma zamanı son teslim tarihini aşan ürünlerden hiç gelirkazanılamamaktadır. Problem, toplam ağırlıklı gecikmenin en küçüklendiği, dizilime bağlıhazırlık zamanları ve sipariş kabul kararları içeren yapısıyla bilinen birçok çizelgelemeprobleminin genel halidir. Problemin bir özel durumu polinom zamanda çözülemeyeceğiispatlanmış (NP-zor) toplam ağırlıklı gecikmenin en küçüklendiği ve dizilime bağlı hazırlıkzamanları içeren çizelgeleme problemidir. Bu nedenle ele aldığımız sipariş kabul ve çizelgeleme(SKÇ) problemi NP-zor'dur. Bu tezde öncelikle SKÇ problemi için karışık tamsayılı doğrusalprogramlama modeli verilmekte ve bu matematiksel model ticari bir çözücü ile çeşitli verisetleri için çözülmektedir. Ayrıca, problemi zorlaştıran faktörler üzerine çıkarımlardabulunulmaktadır. Sonrasında, daha büyük boyutlu problemleri çözebilmek için ISFAN sezgiselalgoritması önerilmektedir. ISFAN algoritmasının performansı problemin eniyilenebildiğidurumlarda en iyi çözümle, diğer durumlarda önerdiğimiz diğer yapısal algoritmalarlakarşılaştırılmaktadır. Problemin en iyi değerini bulamadığımız durumlarda en iyi değere üst sınırolarak karışık tamsayılı doğrusal modelin doğrusal gevşetilmesi ile elde edilen değerlerkullanılmaktadır. Bu üst sınır bazı durumlarda etkili olan geçerli eşitsizliklerle güçlendirilmiştir.Kapsamlı sayısal testlerle, önerilen algoritmaların büyük çaptaki problemler için bile makulhesaplama zamanlarında yüksek kalitede çözümler üretebildiği görülmüştür.