Siyasal algı yaratma ve toplumsal hareketlerde sosyal medyanın rolü

İletişim, insanlık tarihinin en köklü ve önemli kavramlarından biri olarak her dönemde değişim ve gelişime açık bir yapıya sahip olmuştur. İnternet, iletişimi derinleştirerek yeni medya anlayışını ortaya çıkarırken aynı zamanda gözetim kavramını da yeniden tanımlamış, bu eski ve güçlü olguya farklı anlamlar ve yöntemler kazandırmıştır. Özellikle sosyal medya platformları ve arama motorları sayesinde gözetim, giderek sıradanlaşmış; hükümetler ve şirketler için bireyler üzerinde daha etkili ve sistemli bir kontrol mekanizması yaratmıştır. Tarihsel süreçte, geniş kitlelerin gücünü fark eden hegemonik yapılar, geleneksel medya üzerinden propaganda ve algı yönetimi tekniklerini kullanarak toplum üzerinde kontrol kurmaya çalışmıştır. Ancak günümüzde, sosyal medya gibi yeni medya araçlarının yaygınlaşmasıyla bu kontrol mekanizmasının kesintiye uğradığına dair bir algı oluşmuş olsa da durum tam tersini göstermektedir. Görünüşte özgürlük vaat eden yeni medya, aslında daha sofistike ve dolaylı yollarla bireyleri manipüle eden kontrol mekanizmaları inşa etmiştir. Bu çalışma, geleneksel medyanın tekelci ve kitlesellik odaklı doğasının yeni medya içinde daha kuvvetli ve değişik biçimler altında sürdüğünü ekonomi-politik bir perspektifle eleştirel bir şekilde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Analizde özellikle gözetim olgusu ve yeni toplumsal hareketler üzerine odaklanılarak, toplumların nasıl dönüştürüldüğü incelenmiştir. Bu bağlamda, "slacktivism" olarak adlandırılan sembolik veya düşük eylemlilik düzeyindeki dijital aktivizm üzerinden, bu hareketlerin hedeflerine ulaşma başarısı sorgulanmıştır. Ayrıca gözetimin gündelik bir rutine dönüşmesi, büyük verilerin hükümetler ve şirketler tarafından hangi amaçlarla kullanıldığı ve geleneksel medyada gözlemlenen sahiplik ile çıkar ilişkilerinin yeni medya bağlamındaki yansımaları da çalışmanın temel odak noktalarından biri olmuştur. Geleneksel medya aracılığıyla toplumun yönlendirilmesine ilişkin oldukça geniş bir akademik literatür mevcutken, yeni medya üzerinden toplumu şekillendirme xii süreçleri üzerine yapılan çalışmalar henüz literatürde yeterli kapsam ve derinliği kazanamamıştır. Bu durumu etkileyen başlıca faktörlerden biri, teknolojinin sunduğu olanaklarla iletişim hızının artması ve böylelikle kitlelerin, gerçekleşen olaylardan anlık olarak haberdar olup kendi içinde hızla yeni akımlar ve eğilimler yaratma kapasitesine sahip hale gelmesidir. Sosyal medya her ne kadar medyanın tarihsel evrimi içerisinde en bağımsız ve çok yönlü iletişim biçimlerine olanak tanıyan bir yapı gibi görünse de, aslında geleneksel medyada rastlanan taraflılık, çıkar ilişkileri ve propaganda temelli iletişim unsurlarını yeniden üretmektedir. Çalışmada dünyadan örneklerle, devletlerin hegemonik yapısının, medyanın mülkiyet ilişkileri ve sahiplik düzeni bağlamındaki otoriter yapısıyla olan bağlantısını irdelenmiştir. Eleştirel ekonomi-politik yaklaşımlar çerçevesinde, kitlesel medya araçlarının ideolojik işlevlerini şekillendiren propaganda modellerinin, yeni medya ortamında nasıl tezahür ettiği sorgulanmaktadır. Geleneksel medya bağlamında gözetim faaliyetleri genellikle ulusal güvenlik söylemi etrafında şekillenerek normalleştirilmiş ve meşrulaştırılmıştır. Öte yandan, yeni medya bu süreci çok daha ileri taşıyarak gözetimi sıradanlaştırmada aktif bir rol üstlenmiştir. Ayrıca, yeni medyada faaliyet gösteren şirketler, çeşitli politikalar ve kullanıcı sözleşmeleri aracılığıyla kullanıcıların rızasını görünürde elde ederek büyük veri odaklı bir gözetim sistemi inşa etmişlerdir. Toplanan büyük veri, seçim süreçlerinden reklamcılığa kadar birçok alanda ideolojik bir araç olarak kullanılarak bireylerin karar verme mekanizmalarına doğrudan ve güçlü bir etki yapma potansiyeline sahiptir.