Siyasetnameler bağlamında siyasi anlatı -felsefi bir analiz-

İslam siyaset düşüncesine ilişkin çağdaş çalışmaların genellikle metafiziksel bir perspektiften kurgulanan kavramsal analizlerden hareketle yapılması dikkat çekmektedir. Oysa klasik İslam düşüncesi, kavramsal yaklaşımla ele alınması güç olan zengin bir siyasi edebiyat geleneğini ihtiva etmektedir. Söz konusu siyasi edebiyat birikimi, başta ayet ve hadis gibi kutsal metin parçalarının yanı sıra şiir, kıssa, fabl, özdeyiş gibi farklı anlatı türlerinin kendine özgü bir derlemesi ile oluşturulmuş ve yüzyıllar boyunca klasik İslam düşüncesinin ana düşünsel geleneklerinden birine karşılık gelmiştir. Siyasetname ve nasihatname olarak öne çıkan bu geleneğin siyasi teolojisi, ancak anlatısal karakteri odağa alınarak incelenebilir. Çünkü anlatılar, siyasi edebiyatın ne söylediğini açığa çıkarmanın ötesinde siyaset ediminin ve siyasi olanın karakterini ortaya çıkarmak açısından kritik bir rol oynamaktadır. Siyasi anlatılar, beşeri bir tecrübe olarak siyasetin dilsel ve muhayyileye dayalı boyutlarını ifşa etmekte ve siyasi olanın esasen metaforik bir inşa sürecine sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Klasik siyasi düşüncenin nasıl bir konuma sahip olduğunu ve ne söylediğini ortaya koyabilmek için anlatılar, bize önemli bir hermenötik imkân sağlamaktadır. Klasik siyasi düşünce, fragmanlar halinde sunulan mikro anlatıların belirli temalar çerçevesinde gruplandırılması yoluyla birtakım üst anlatılar oluşturmaktadır. Adalet konusu, "adalet dairesi" olarak bilinen ve konjonktürel ekonomik-politik düzeni temsil eden yaygın bir anlatı üzerinden ele alınırken otorite meselesi "din ile siyasetin ikiz kardeşliği" anlatısından hareketle tartışılmaktadır. Edebi bir eserin kendine özgü muhayyel bir kronotop düzlemi oluşturması gibi, siyasi anlatıların kolektif muhayyile için geçerli mitik zaman ve mekân anlatıları oluşturduğu gözlemlenmektedir. Öte yandan düzen ve meşruiyet meseleleri ise bütün üst anlatılarla irtibatlı olmalarının yanı sıra muhtelif mikro anlatı formları ile oluşturulduğu için bütüncül bir yapı arz etmemekte, bu açıdan kendi içinde siyaset felsefesine ilişkin temel sorunları tartışmayı mümkün kılmaktadır. İktidarın temerküzü çabası ile sınırlandırılması arasındaki daimi diyalektik ve ideal ile gerçek arasında yer yer gün yüzüne çıkan gerilim, siyasi edebiyat metinlerinde gördüğümüz temel izlekler olarak göze çarpar. Bu bakımdan siyasetname türünün siyasi bir konumlanma ve tatbikatın fiilen parçası olduğu ve siyaset sahnesinde kendine özgü bir tür otoriteyi temsil ettiği gerçeği de ortaya çıkmaktadır.