Şizofreni hastalarında klinik belirti ve bilişsel yetilerle triptofan kinürenin yolağı arasındaki ilişkinin incelenmesi

Amaç: Bu çalışmada artan triptofan yıkım ürünü kinürenik asit (KYNA) düzeyleri ile şizofreni semptom kümeleri ve bilişsel işlevler arasındaki ilişkinin incelenmesi hedeflenmiştir. Böyle bir çalışma bilindiği kadarıyla literatürde yer almamaktadır. Buna dayanarak bu çalışmanın, şizofreni hastalarında negatif ve bilişsel belirtilerine yönelik, kinürenin yolağının spesifik enzimlerini hedef alan farmakolojik ajanların geliştirilmesine katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Yöntem: Triptofan sentez yolağını değerlendirmek amacıyla son ürün olan kan serotonin düzeyi; yıkımı değerlendirmek için de kan KYNA düzeyi bakılacaktır. Ayrıca triptofan yıkım enzimi, İndolamin 2,3-dioksijenaz (IDO) aktivitesini artırdığı ön görülen bazı inflamasyon biyobelirteçleri de ölçülecektir. İnflamayon biyobelirteci olarak yüksek sensiviteli C-reaktif protein (hsCRP) ve son zamanlarda hücresel immünitenin güçlü bir belirteci olarak kabul edilen neopterin düzeyi bakılacaktır. Neopterin üretimi interferon gama (IFN-γ) stimülasyonu ile monosit ve makrofajlarca T lenfosit proliferasyonu maksimum seviyeye ulaşmadan üç gün önce başlar, spesifik antikorlar pozitifleşmeden yaklaşık bir hafta önce düzeyi tespit edilir. Bu nedenle neopterinin erken dönemde hücresel immünitenin güçlü bir belirteci olarak kabul edilmektedir. Şizofreni ve multipl skleroz gibi nöropsikiyatrik bozukluklarda vücut sıvılarında neopterin düzeyinin artmış olduğunu gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Bulgular: Çalışmamızda bilişsel işlevlerin karşılaştırılması sonucu hasta grubu olgularda kontrol grubu olgulara göre bilişsel işlevler açısından yaygın bir bozulma olduğu saptanmıştır. Başta yürütücü işlevler olmak üzere dikkat, özellik belirleme, çalışma belleği, perseveratif eğilimi ve kategori ya da kurulumu değiştirme davranışını değerlendirilmesinde kullanılan Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET) ; tepkiyi değiştirebilme becerisini, bilgi işleme hızını değerlendirmeye yarayan Stroop Testi; dikkat hızı, mental esneklik, görsel tarama ve motor hızı ve B bölümü ile yürütücü işlevleri de değerlendirmeye yarayan İz Sürme Testi; sözel öğrenme, serbest hatırlama, geriye ve ileriye doğru bozucu etki, anlık ve gecikmeli serbest hatırlama ve tanıma belleğini değerlendiren İşitsel Sözel Öğrenme Testi (AVLT)'ndeki bulgular kontrol grubuna göre hasta grubunda istatistiksel olarak anlamlı derecede bozuk saptanmıştır. Hasta grubunda ortalama neopterin düzeyi (1,24 ± 0,89), kontrol grubuna (2,57 ± 4,49) kıyasla daha düşük saptanmıştır. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı gösterilmemiştir (p=0,073). Gruplar arasında IDO serum değerleri bakımından hasta grubunda kontrol grubuna göre düşük düzeyde eksprese edildiği saptansa da aralarındaki fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Hasta grubunda kontrol grubuna göre KYNA ve serotonin serum düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük olduğu bulundu. Şizofreni hastalarında bilişsel işlevler ile klinik özelliklerin (Pozitif Belirtileri Değerlendirme ölçeği (SAPS) - Negatif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (SANS)) korelasyonunda SANS ölçek puanları ile iz sürme hata sayısı arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Stroop Testi 1. bölüm hata sayısı, 5. bölüm toplam süre ve Stroop interferans süresi ile KYNA arasında negatif korelasyon saptanmıştır. İşitsel-Sözel Bellek Süreçleri Testi ölçümlerinin AVLT B1 doğru cevap toplamı ile serotonin düzeyi arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Bilişsel işlevler ile neopterin korelasyonunda WKET tamamlanmış kategori sayısı ile neopterin düzeyi arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Sonuç: Çalışmamızda şizofreni hastalarında serum serotonin ve KYNA düzeylerinin kontrol grubuna göre düşük olduğu ve bilişsel işlevler ile arasında ilişki olduğu gösterilmiştir. KYNA, şizofreni gibi nörodejeneratif hastalıkların tedavisi için gelecekte terapötik keşif için değerli bir aday olabilir. Çalışmamızla bulguların kısıtlı olduğu bu alandaki literatüre katkıda bulunmayı hedefledik. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Bilişsel İşlevler, Kinürenin Yolağı.