Şizofreni hastalarının kardeşlerinde çocukluk çağı travmalarıyla zihin kuramı bozuklukları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu çalışmada şizofreni hastalarının kardeşlerinde zihin kuramı bozuklukları ve zihin kuramı bozukluklarıyla çocukluk çağı travmatik deneyimleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı şizofreni spektrum hastalarının kardeşleri ve hasta yakını olmayan katılımcıların zihin kuramı performansları açısından karşılaştırmaktır. Çalışmanın bir diğer amacı da her iki grupta çocukluk çağı travmatik yaşantılarının zihin kuramı performansı üzerindeki etkisinin incelenmesidir. Bu amaçlar doğrultusunda hasta yakınları ve hasta yakını olmayanların zihin kuramı performansları ve çocukluk çağı travmatik deneyimleri arasındaki ilişkiler istatsistiksel anlamlılık düzeyinde araştırılmıştır. Çalışma hasta yakını grubu için şizofreni spektrum hastalarının kardeşlerinden ve kontrol grubu için genel normal popülasyondan ölçme araçlarıyla elde edilen verilerle yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemi 51 şizofreni spektrum hastalarının kardeşleri ve yaş, cinsiyet ve eğitim seviyesi bakımından kardeşlerle eşleşen 55 hasta yakını olmayan toplam 106 katılımcıdan oluşmaktadır. Şizofreni spektrum hastalarının kardeşlerini oluşturan 51 katılımcının 35'i erkek 16'sı ise kadındır. Hasta yakını olmayan katılımcıların ise 40'ı erkek 15'i kadındır. Araştırma verileri Gözlerden Zihin Okuma Testi, Dokuz Eylül Zihin Teorisi Testi ve Çocukluk Çağı Travmatik Yaşantılar Ölçeklerinden elde edilmiştir. Araştırmanın amacı doğrultusunda, Pearson Korelasyon katsayıları hesaplanarak ölçme araçlarından elde edilen puanlar arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Gruplararası farkın anlamlılık düzeyini analiz etmek için bağımsız örneklem t testi uygulanmıştır. Medeni durum ve eğitim durumu değişkenlerine göre ölçme araçlarından elde edilen puanları karşılaştırmak için ise tek yönlü varyans analizi (ANOVA) uygulanmıştır. Varyansların homojen olup olmadığı Levene F testi ile belirlenmiştir. Welch Testi homojenlik varsayımınn karşılanamadığı durumlarda kullanılmıştır. Varyans analizlerinde LSD testi uygulanarak farkın kaynağı belirlenmiştir. Veriler SPSS 25.0 istatistik paket programı ile analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre şizofreni hastalarının kardeşleri ile hasta yakını olmayan katılımcıların zihin kuramı performansları arasında anlamlı bir fark vardır (p<0,05). Gruplar, Gözlerden Zihin Okuma ve empatik anlayış becerileri açısından farklılaşmaktadır. Şizofreni hastalarının kardeşlerinin Gözlerden Zihin Okuma testi toplam puanları (P=0,01) ve Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği-Empati alt ölçeği puanları (P=0,01) hasta yakını olmayan katılımcıların puanlarından anlamlı düzeyde daha düşüktür. Çocukluk çağı travmatik yaşantıları ve zihin kuramı puanları arasındaki ilişki incelendiğinde her iki grupta da istatsitiksel olarak anlamı poztif ve negatif yönde ilişkiler bulunmuştur. Şizofreni hastalarının kardeşlerinde ikinci derece zihin kuramı testi puanları ile fiziksel ihmal puanları arasında orta düzeyde negatif yönlü ve anlamlı bir ilişkinin bulunduğu gözlenmiştir (r=-0,344; p<0,05). Şizofreni hastalarının kardeşlerinin fiziksel ihmal puanları arttıkça ikinci derece zihin kuramı becerilerinin azaldığı görülmektedir. Hasta yakını olmayan grupta da Gözlerden Zihin Okuma testi toplam puanları ve Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği puanları ile çocukluk çağı travmatik yaşantılar ölçeği puanları arasında pozitif ve negatif yönde anlamı ilişkiler bulunmuştur. Gözlerden Zihin Okuma testi puanları ile duygusal istismar (r=-0,280; p<0,05), fiziksel ihmal (r=-0,275; p<0,05), cinsel istismar (r=-0,274; p<0,05) ve çocukluk çağı travmatik yaşantıları ölçeği toplam puanları (r=-0,331; p<0,05) puanları arasında düşük ve orta düzeyde negatif yönlü ve anlamlı ilişkilerin bulunduğu anlaşılmaktadır. Genel olarak her iki grupta bulunan katılımcıların çocukluk çağı travmatik deneyimleri ile zihin kuramı becerileri arasında anlamlı ilişkiler tespit edilmiştir. Çocukluk çağı travmatik yaşantıları arttıkça zihin kuramı becerilerinin azaldığı görülmektedir. Sonuç olarak zihin kuramının duygusal bileşeninin şizofreni için endofenotip olabileceği düşünülmektedir. Travmatik yaşantıların zihin kuramı becerileri üzerinde etkisi olduğu anlaşılmaktadır.