Şizofreninin eşlik ettiği ve etmediği obsesif kompulsif bozukluğun içgörü, üstbiliş inançları ve klinik özellikler açısından karşılaştırılması

Amaç: Şizofrenide obsesif kompulsif fenomenin görülme oranı %3-59,2'dir. Obsesif kompulsif belirti (OKS)'lere yönelik içgörüyü, şizofreninin eşlik ettiği obsesif kompulsif bozukluk (OKB) hastalarında saf OKB hastalarına göre daha iyi bulan ya da gruplar arasında fark bulmayan çalışmalar OKB'de şizofreni eştanısının OKS'lere yönelik içgörüde bozulma ile beraber gitmeyebileceğini düşündürmektedir. İçgörüsü iyi olan OKB hastalarında patolojik tarzda üstbilişsel faaliyetin, içgörüsü kötü olan OKB hastalarından daha fazla bulunduğu çalışmalar, patolojik üstbiliş inançlarının OKS'lere yönelik kötü içgörü ile paralellik göstermeyebileceğini düşündürmektedir. Ancak şizofreninin eşlik ettiği OKB tanılı hastalarda üstbilişlerin nasıl olduğunu ve klinik özelliklerle ve OKS'lere yönelik içgörü düzeyi ile ilişkisini inceleyen bir çalışma yoktur. Bu doğrultuda, bu çalışmada şizofreninin eşlik ettiği ve etmediği OKB hastalarının klinik özellikleri, obsesyonlarına yönelik içgörü düzeyleri ve üstbiliş inançlarının karşılaştırılması amaçlanmıştır. Ayrıca, hem saf OKB hastalarında hem de şizofreninin eşlik ettiği OKB hastalarında OKS'lere yönelik içgörü düzeyi ile üstbilişsel faaliyetin ilişkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Çalışmaya 01.09.2018 - 01.09.2019 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı polikliniğine başvuran veya psikotik bozukluklar ve anksiyete bozuklukları polikliniklerinde takip edilmekte olan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (DSM)-IV Birinci Eksen Bozuklukları için Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-I) ile değerlendirilerek OKB tanısı konmuş 30 hasta ve şizofreni ile birlikte OKB tanısı konmuş 30 hasta dahil edildi. Hastalar DSM-5 ölçütlerine göre geliştirilen yarı yapılandırılmış sosyodemografik veri formu, Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği (YBOKÖ), Brown İnançların Değerlendirilmesi Ölçeği (BİDÖ), Hamilton Depresyon Derecelendirme Ölçeği (HAMD), Hamilton Anksiyete Değerlendirme Ölçeği (HAMA), Üstbiliş Ölçeği-30 (ÜBÖ-30), Yaşamdan Hoşnutluk ve Doyum Anketi Kısa Formu (YHDA) ile değerlendirildi. Bulgular: Şizofreninin eşlik ettiği OKB grubu ile saf OKB grubu arasında, OKS şiddeti, depresyon ve anksiyete şiddeti, OKS'lere yönelik içgörü, üstbiliş inançları ve yaşam kalitesi açısından fark bulunmadı. DSM-5'e göre "içgörüsü iyi ya da oldukça iyi" olan gruptaki hastalar diğerlerinden ayrılarak, şizofreninin eşlik edip etmemesine bakılmaksızın tüm hastalar "içgörüsü iyi" ve "içgörüsü kötü ya da yok" şeklinde iki gruba ayrıldığında gruplar arasında OKS ve depresyon şiddeti açısından fark bulunmadı. Anksiyete şiddeti "içgörüsü kötü ya da yok" grubunda daha yüksek bulundu. Hem YBOKÖ 11. maddesi hem de BİDÖ ile değerlendirilen içgörü beklendiği gibi, "içgörüsü kötü ya da yok" grubunda daha kötü idi ve içgörünün kötüleşmesiyle patolojik üstbilişsel aktivitenin arttığı gösterildi. Endişeye dair olumlu inançlara, düşüncelerin kontrol edilemez ve tehlikeli olduğuna, düşünceleri kontrol ihtiyacına dair patolojik üstbilişsel aktivite ve toplam patolojik üstbilişsel aktivite, "içgörüsü kötü ya da yok" grubunda daha yüksek bulundu. Yaşam kalitesi "içgörüsü iyi" olan grupta daha iyi idi. Sonuç: Çalışmamızda şizofreninin eşlik ettiği OKB grubu ile saf OKB grubu arasında içgörü düzeyleri ve üstbilişler açısından farklılık saptanmamıştır. OKS'lere yönelik içgörü, şizofreni eştanısından bağımsız bir klinik fenomen ve OKB'nin bir çekirdek belirtisi olarak yorumlanmıştır. Üstbilişlerin ise hem şizofrenide hem OKB'de ayrı ayrı değerlendirilebilecek bir klinik değişken olduğu ve iki hastalık grubunda üstbilişler açısından örtüşmelerin görülebileceği düşünülmüştür. Bununla beraber, tüm hastalar "içgörüsü iyi" ve "içgörüsü kötü ya da yok" şeklinde iki gruba ayrıldığında, "içgörüsü kötü ya da yok" grubundaki hastalarda diğer gruba göre işlevsel olmayan yönde üstbilişsel faaliyetin arttığı, içgörüdeki kötüleşme ile işlevsel olmayan üstbilişsel faaliyetin artması arasında pozitif bağıntı olduğu bulunmuş, böylece OKB hastalarında üstbilişlerin OKS'lere yönelik içgörü ile ilişkisinin şizofreni eştanısından bağımsız olarak mevcut olduğu düşünülmüştür.