Sınav stresi ölçeğinin uyarlanması ve ölçme değişmezliğinin incelenmesi

Bu araştırma kapsamında Yao-Ting Sung ve Tzu-Yang Chao (2015) tarafından geliştirilmiş olan Sınav Stresi Ölçeği (SSÖ)'nin Türk kültürüne uyarlaması yapılarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmakta ve sınav stresine yönelik bir model test edilmektedir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise doğrulanan sınav stresi modelinin cinsiyet, okul türü ve sınıf düzeyi alt gruplarında ölçme değişmezliği incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 eğitim-öğretim döneminde Balıkesir ilinde bulunan fen lisesi, anadolu lisesi, mesleki teknik ve anadolu lisesi ve sosyal bilimler liselerinin 9., 10., 11. ve 12. sınıflarında öğrenim görmekte olan toplam 1617 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak kullanılan SSÖ, 27 maddeden oluşan beşli likert tipinde üç boyutlu bir ölçektir. Araştırmanın birinci amacı olan SSÖ'nün Türk kültürüne uyarlanması sürecinde aracın orijinal formu beş uzman tarafından İngilizce'den Türkçe'ye çevrilmiştir. Çevirisi yapılan araç her iki dile de hakim bir gruba iki hafta arayla önce İngilizce form daha sonra Türkçe form olmak üzere uygulanmıştır. Ölçeğin orijinal formundan elde edilen puanlar ile ölçeğin Türkçe formundan elde edilen puanlar arasında dilsel eş değerliği incelemek için analizler yapılmıştır. Ölçeğin iki formu arasındaki korelasyonlar Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı ile hesaplanmıştır. Analiz sonucu alt ölçeklerden elde edilen korelasyon katsayıları sırası ile ,93, ,87 ve ,96 olarak bulunmuştur. Tüm ölçekten elde edilen korelasyon katsayısı ise ,97'dir. Puanlar arasındaki farkları incelemek için bağımlı örneklemler t testi yapılmıştır. Analiz sonucunda puanlar arası manidar bir farklılık bulunmamış ve ölçeğin eş değer olduğuna karar verilmiştir. Dilsel eş değerlikBu araştırma kapsamında Yao-Ting Sung ve Tzu-Yang Chao (2015) tarafından geliştirilmiş olan Sınav Stresi Ölçeği (SSÖ)'nin Türk kültürüne uyarlaması yapılarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmakta ve sınav stresine yönelik bir model test edilmektedir. Araştırmanın ikinci aşamasında ise doğrulanan sınav stresi modelinin cinsiyet, okul türü ve sınıf düzeyi alt gruplarında ölçme değişmezliği incelenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2016-2017 eğitim-öğretim döneminde Balıkesir ilinde bulunan fen lisesi, anadolu lisesi, mesleki teknik ve anadolu lisesi ve sosyal bilimler liselerinin 9., 10., 11. ve 12. sınıflarında öğrenim görmekte olan toplam 1617 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak kullanılan SSÖ, 27 maddeden oluşan beşli likert tipinde üç boyutlu bir ölçektir. Araştırmanın birinci amacı olan SSÖ'nün Türk kültürüne uyarlanması sürecinde aracın orijinal formu beş uzman tarafından İngilizce'den Türkçe'ye çevrilmiştir. Çevirisi yapılan araç her iki dile de hakim bir gruba iki hafta arayla önce İngilizce form daha sonra Türkçe form olmak üzere uygulanmıştır. Ölçeğin orijinal formundan elde edilen puanlar ile ölçeğin Türkçe formundan elde edilen puanlar arasında dilsel eş değerliği incelemek için analizler yapılmıştır. Ölçeğin iki formu arasındaki korelasyonlar Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı ile hesaplanmıştır. Analiz sonucu alt ölçeklerden elde edilen korelasyon katsayıları sırası ile ,93, ,87 ve ,96 olarak bulunmuştur. Tüm ölçekten elde edilen korelasyon katsayısı ise ,97'dir. Puanlar arasındaki farkları incelemek için bağımlı örneklemler t testi yapılmıştır. Analiz sonucunda puanlar arası manidar bir farklılık bulunmamış ve ölçeğin eş değer olduğuna karar verilmiştir. Dilsel eş değerliksağlandıktan sonra asıl uygulama için ölçek 2016-2017 eğitim-öğretim döneminin aralık ayında iki haftalık bir süre içerisinde 1617 öğrenciye uygulanmıştır. Veriler üzerinde test ve madde istatistiği analizleri yapılmıştır. Madde ayırt ediciliği için hesaplanan madde korelasyonları sonucu ölçekten herhangi bir madde çıkarılmamıştır. Uygulama sonucu ölçeğin tüm ve alt ölçekleri için Cronbach-alfa iç tutarlılık katsayısı ile güvenirlik hesaplanmıştır. Sırası ile alt ölçeklerden elde edilen Cronbach-alfa katsayıları ,87, ,75, ,78 ve tüm ölçek için ,88'dir. Ayrıca faktör yük değerleri ve hata varyanslarının farklılaştığı göz önüne alınarak, çok boyutlu ölçekler için hesaplanan bileşik güvenirlik katsayısı Cronbach-alfa katsayısına göre daha güçlü bir güvenirlik değeri olduğu için bileşik güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin geçerlik kanıtları için, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılarak ölçeğin üç faktörlü yapısının doğrulandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular ölçeğin yapı geçerliğine ilişkin kanıtlar olarak kabul edilmektedir. Araştırmanın bir diğer amacı uyarlaması yapılan SSÖ'den elde edilen sınav stresi modelinin, alt gruplarda farklı şekillerde yorumlanabileceği düşünüldüğü için araştırmada cinsiyet, okul türü ve sınıf düzeyi değişkenlerine göre modelin ölçme değişmezliği incelenmiştir. İlk aşamada SSÖ'nün 27 madde ve üç boyuttan oluştuğu DFA ile doğrulanmıştır. Tüm verinin model ile iyi uyum sergilediği belirlendikten sonra alt gruplarda yer alan her bir grup için ayrı ayrı model veri uyumu test edilmiştir. Alt grupların her birinde modelle verinin iyi uyum sağladığı görülmüştür. Elde edilen sınav stresi modelinin cinsiyet, okul türü ve sınıf düzeyi alt gruplarında çok gruplu doğrulayıcı faktör analizi (ÇGDFA) tekniği ile ölçme değişmezliği incelenmiştir. Değişmezlik testleri aşamalı bir şekilde yürütülmüş ve sınırlandırılmamış model ile daha sınırlı modelden elde edilen CFI değerleri arasındaki farka bakılarak, ΔCFI değerleri yorumlanmıştır. Sınav stresi modelinin cinsiyet, okul türü ve sınıf düzeyi alt gruplarında tüm değişmezlik aşamalarını sağladığı görülmüştür. Bulgulara dayalı olarak cinsiyet, okul türü ve sınıf düzeyi alt gruplarında yapılan tüm karşılaştırmaların anlamlı olacağı sonucuna varılabilir. Bu durum SSÖ'nün cinsiyet, okul türü ve sınıf düzeyi alt gruplarında farklı düzeylerde geçerli ve güvenilir ölçümler sağladığına işaret etmektedir. Anahtar Kelimeler: Çoklu grup doğrulayıcı faktör analizi, Ölçme değişmezliği, Sınav stresi, Yapısal eşitlik modeli