Son yüzyıl Türk Kelâm Akademisinde Cüveynî

İmâmü'l-Haremeyn Ebü'l-Me'âlî el-Cüveynî, Türk Kelâm akademisi için sadece klasik bir figür değil, aynı zamanda metodolojik zenginliği ve eleştirel düşünceyi temsil eden bir şahsiyet olarak kabul edilmektedir. Kelâm ve fıkıh usûlü arasındaki disipliner bütünleşmeye öncülük eden Cüveynî, Türk Kelâm akademisinin post-klasik dönemin yorum geleneğinden çıkarak, kendine özgü bir fikri sentez inşa etme arayışının önemli bir prototipi olduğu ifade edilebilir. Tez, İslâm düşünce tarihinde önemli bir yere sahip olan İmâmü'l-Haremeyn el-Cüveynî'nin fikrî mirasının, son yüzyılda (1923-2025) Türk Kelâm akademisindeki konumunu ve görmüş olduğu ilgiyi sistematik olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Tezde öncelikle insan fiilleri, kesb teorisi, epistemoloji ve bilgi teorisine dair serdettiği görüşleri üzerinde durulmuştur. Akabinde, son yüzyılda Türk kelâm akademisinde Cüveynî'ye yönelik yapılan araştırmalar, klasik metinler çerçevesinde analitik değerlendirmeye tâbi tutularak bunların dikkat çekici yönleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca tezde, Cüveynî'nin düşüncesinin güncel etik ve bilim felsefesi tartışmalarına entegre edilmesi yönünde öneriler sunulmuştur. Nihâi olarak, Türk Kelâm araştırmalarının Cüveynî'nin eserlerinden bilhassa eş-Şâmil fi'l-Usûl ve el-İrşâd'a başvurarak, kelâm'ın kurucu metinlerine doğrudan dönüş eğilimi sergilediği görülmüştür. Yine, Cüveynî'ye yönelik akademik ilginin özellikle 2000'li yıllardan sonra ciddi bir niceliksel ve niteliksel artış gösterdiği tespit edilmiştir.