Sosyal bilgiler öğretim programlarındaki yer temelli eğitime ilişkin kazanımların ders kitaplarına yansıması

Bu araştırma 2018 ve 2024 sosyal bilgiler öğretim programlarında yer alan kazanımların ve 2018 öğretim programına göre hazırlanan ders kitaplarının yer temelli eğitim (YTE) yaklaşımı bağlamında incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yöntemine dayanan betimsel analiz çalışmasıdır. Araştırmanın veri kaynağını Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan 2018 ve 2024 sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve devlet ve özel yayınevlerinin hazırlamış olduğu sekiz adet sosyal bilgiler ders kitabı oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak doküman analizi, verilerin analizinde ise betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda 2018 sosyal bilgiler öğretim programında toplam 131 kazanımdan 57 kazanım, 2024 sosyal bilgiler öğretim programında toplam 71 öğrenme çıktısından 23 öğrenme çıktısı YTE ile ilişkili bulunmuştur. Bu kazanımların karşılık geldiği konularda yer alan etkinlikler her bir öğrenme alanı ayrı olacak şekilde tablo halinde sunulmuştur. YTE ile ilişkili olduğu tespit edilen etkinlikler bir sosyal bilgiler uzmanı, iki ölçme değerlendirme uzmanı ve araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan "Ders Kitabı Etkinlik İnceleme Formu"na göre değerlendirilmiştir. Belirlenen kazanımlar çerçevesinde devlet yayını ders kitabında yer alan etkinliklerin YTE ile daha çok ilişkili olduğu özel yayın ders kitabındaki etkinliklerin YTE ile daha az ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada ayrıca YTE ile ilişkili olduğu tespit edilen kazanımlar ve etkinlikler Bloom'un Yenilenmiş Taksonomisinin bilişsel süreç boyutlarına göre değerlendirilmiştir. Bu sayede etkinliklerin de nitelik yönünden değerlendirilmesi yapılmıştır. Araştırmadan elde edilenler doğrultusunda 2018 ve 2024 öğretim programındaki kazanımların YTE'nin alt boyutlarına göre değerlendirilmesinde her iki öğretim programında da en fazla kültürel çalışmalar, sonrasında doğa çalışmaları ve en az ise problem çözme süreçleri alt boyutuna yer verildiği tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilenler doğrultusunda 2018 ve 2024 öğretim programındaki kazanımların yenilenmiş Bloom taksonomisinin bilişsel süreç basamaklarına göre değerlendirilmesinde ise 2018 öğretim programında en fazla anlama, sonrasında çözümleme ve uygulama; en az ise hatırlama, yaratma ve değerlendirme basamağı ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. 2024 öğretim programı incelendiğinde en fazla anlama ve yaratma, en az ise çözümleme, uygulama ve değerlendirme basamakları ile ilişkilendirilen kazanımlara rastlanırken hatırlama basamağını içeren bir kazanım olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre her iki öğretim programında da en fazla anlama basamağı ile ilişkili kazanımların olduğu dikkat çekmektedir. Bu araştırmanın sonuçları bağlamında ders kitaplarında YTE yaklaşımına yönelik daha kapsayıcı, öğrenciyi okul dışı öğrenme ortamlarına daha çok yönlendiren etkinliklere daha fazla yer verilmesi, YTE ile ilişkili olduğu belirlenen kazanımlar doğrultusunda etkinlik örneklerinin geliştirildiğini belirlemeye yönelik çalışmalar yapılması önerilebilir. Anahtar kelimeler: Sosyal bilgiler, Öğretim programı, Yer temelli eğitim, Yenilenmiş Bloom taksonomisi.