Sosyal Bilgiler öğretmeni adaylarına uygulanan dijital vatandaşlık eğitimi programının etkililiği: Bir model önerisi

Bu araştırmada, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık düzeylerinin geliştirilmesi için hazırlanan dijital vatandaşlık eğitimi programının etkililiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yükseköğretim düzeyinde gerçekleştirilen bu araştırmada karma araştırma yöntemlerinden açımlayıcı desen kullanılmıştır. Araştırmada kolay ulaşılabilir örneklem yoluyla belirlenen gönüllü 21 sosyal bilgiler öğretmen adayının nicel ve nitel araçlarla dijital vatandaşlık düzeyleri belirlenmiştir. Dijital vatandaşlık kavramının kendisi ile dijital erişim, dijital okuryazarlık, dijital hukuk, dijital güvenlik, dijital sağlık, dijital hak ve sorumluluklar, dijital iletişim, dijital etik ve dijital ticaretten oluşan dokuz alt boyutunu kapsayacak biçimde on oturum olarak hazırlanan eğitim programının uygulanması aşamasında ve bitiminde katılımcıların dijital vatandaşlık düzeyleri ve uygulanan eğitime yönelik değerlendirmeleri belirlenmiş ve düzeyler arasındaki fark ele alınmıştır. Veriler İşman ve Güngören (2014) tarafından geliştirilen dijital vatandaşlık ölçeği ve araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları ile katılımcı ürünlerinden elde edilmiştir. Veriler Wilcoxon işaretli sıralar testi ile nitel analiz türlerinden söylem/içerik analizi ve betimsel analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, uygulanan eğitim programının, dijital vatandaşlık düzeylerinin geliştirilmesinde olumlu etki sağladığı görülmüştür. Araştırma ile birlikte, dijital vatandaşlık kavramının kendisi ile dijital erişim, dijital okuryazarlık, dijital hukuk, dijital güvenlik, dijital sağlık, dijital hak ve sorumluluklar, dijital iletişim, dijital etik ve dijital ticaretten oluşan dokuz alt boyutuna yönelik her bir oturumun, amaca uygun ve katkı sunan, işlevsel oturumlar olduğu belirlenirken, gerçekleştirilen nicel ve nitel süreç değerlendirme ve düzey belirlemeleri ile birlikte katılımcı gelişimleri de ortaya konulmuştur. Araştırma kapsamında işe koşulan ön test son test ile birlikte uygulanan eğitim aracılığıyla katılımcıların dijital vatandaşlık düzeylerinin gelişmesine katkı sağlandığı belirlenmiştir. İzleme testi ile birlikte uygulanan eğitimde kalıcılığın sağlandığı tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen nitel veriler yolu ile de uygulanan eğitimin amaca uygun, verimli ve nitelikli bir eğitim olduğu sonucuna erişilmiştir. Bu doğrultuda dijital vatandaşlık düzeylerinin gelişmiş olduğu bireyler yetiştirilmesi bakımından; uygulanan dijital vatandaşlık eğitimi programının daha geniş kitlelere ulaştırılması; öğretmen eğitiminde yer alan akademisyenlerin dijital vatandaşlık eğitimine tabi tutulması gibi araştırma sonuçlarına yönelik; aynı ya da farklı düzeylere dönük yeni/farklı dijital vatandaşlık eğitimi etkinliklerinin geliştirilmesi gibi gelecek araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.