Sosyal bilgiler öğretmenleri öğrencilerine ne okutmalı? Bir okuma listesi önerisi

Sosyal bilgiler ve edebiyat ilişkisi geçmiş yıllardan beri araştırmalara konu olmuş, sosyal bilgilerin hedeflerini gerçekleştirmede edebiyat disiplini ve dolayısıyla edebi ürünlerden yararlanılması önemli görülmüştür. Sosyal bilgiler öğretiminde edebi ürünlerden yararlanılarak öğrencilerin okumaya teşvik edilmesi ile okuma alışkanlığı kazandırılması, öğrencilerin sosyal bilgilerde doğru okumalar yaparak düşünen, gelişen, duyarlı, çağa ayak uyduran etkin vatandaşlar olarak yetişmesine katkı sağlamaktadır. Bu araştırmada sosyal bilgiler ve edebi ürün ilişkisine bağlı olarak sosyal bilgiler dersinde sosyal bilgiler eğitimi kadrosunda görevli öğretim elemanları ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda ortaokul öğrencileri için bir okuma listesi önerisi oluşturulması amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve olgubilim (fenomenoloji) deseni benimsenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu amaçlı örneklem çeşitlerinden kartopu/zincir örnekleme yöntemi uygulanarak belirlenen sosyal bilgiler eğitimi kadrosunda görevli 15 farklı üniversiteden 19 öğretim elemanı ve Millî Eğitim Bakanlığına bağlı olarak çalışan 39 farklı ortaokuldan 44 sosyal bilgiler öğretmeninden oluşmaktadır. Verilerin toplanmasında yarı yapılandırılmış ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Öğretim Elemanı Görüşme Formu" ve "Öğretmen Görüşme Formu" olarak iki ayrı form kullanılmıştır. Katılımcılarla yapılan görüşmeler sonucunda toplanan veriler içerik analizi yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. İçerik analizinde kodlamalar ve temaların oluşturulmasında MAXQDA nitel veri analiz programı kullanılmıştır. Araştırmada yapılan analiz sonucunda öğretim elemanlarının tamamına yakınının öğretmen adaylarına ileride öğrencileri için önerebilecekleri okuma önerilerinde bulundukları ve en fazla 16 ve üzeri sayıda kitap önerdikleri, öğretmenlerin tamamına yakınının sosyal bilgiler dersinde öğrencilerine okuma önerisinde bulundukları ve en fazla 1-5 arası sayıda kitap önerdikleri, araştırmaya katılan öğretim elemanlarının tamamına yakınının ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin büyük çoğunluğunun belirli alan ya da meslek grubuna yönelik oluşturulan kitap listelerini yararlı buldukları, katılımcı öğretim elemanlarının tamamı ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin tamamına yakınının sosyal bilgiler dersine yönelik okuma listesi oluşturulmasını yararlı buldukları sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın asıl amacına yönelik sosyal bilgiler eğitimi kadrosunda görevli öğretim elemanları ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda sosyal bilgilerde bir okuma listesi önerisi oluşturulmuştur. Oluşturulan listede seri kitaplar ile birlikte toplam 574 eser yer almaktadır. Oluşturulan okuma listesi önerisinde 24 farklı edebi türde çeşitli eserlerin yer aldığı, her iki katılımcı grup tarafından en fazla Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından yazılan "Gençler İçin Nutuk" adlı eserin önerildiği anlaşılmıştır. Araştırmada sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin sınıf düzeyine göre okuma türü eğilimleri hakkında 5. ve 6.sınıf düzeyindeki öğrencilerin okuma eğilimleri gösterdikleri eserlerin benzer olduğu, 7.sınıf öğrencilerinin ise sosyal medya ya da mobil oyunların etkisine bağlı olarak daha çok popüler olan eserleri okumaya eğilimli oldukları sonucu elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Okuma, Okuma Listesi, Sosyal Bilgiler Eğitimi, Sosyal Bilgiler Öğretmeni