Sosyal güvenliğin özelleştirilmesi ve Türkiye'de uygulanabilirliği

Yirminci yüzyılın son çeyreğinde Dünyada en çok tartışılan konulardan biri sosyal güvenlik sistemlerinde yaşanan finansman krizleridir. Krizlerin temel nedeni emeklilik sistemlerindeki mali açıklardır. Sanayileşmiş ülkelerdeki emeklilik açıklan, bireylerin yaşam sürelerinin uzaması ve artan sağlık harcamalarından kaynaklanmıştır. Gelişmekte olan ülkelerde ise, emeklilik yaşının düşürülmesi, emeklilik fonlarının kamu tarafindan kullanımı ve karşılıksız ödemeler şeklindeki politik müdahaleler emeklilik açıklarının başlıca nedenidir. Sosyal güvenlik sistemlerindeki mali kriz öncelikle parametrik reformlarla giderilmeye çalışılmaktadır. Bu reformlar yetersiz kalmakta ve sistemik reformlara başvurulrnaktadır. Sosyal güvenliğin özelleştirilmesi, emeklilik sistemlerine özel yönetimli bir emeklilik planının dahil edilmesine yönelik sistemik bir reformdur, özelleştirme, günümüzde, özellikle gelişmekte olan ülkelerde başvurulan bir yöntemdir. Sanayileşmiş ülkeler bu süreci H. Dünya Savaşı sonrası dönemde, mesleki emeklilik planlarını sisteme dahil ederek yaşamışlardır. Özelleştirme çeşitli şekillerde gerçekleştirilmektedir. Bazı ülkeler (Şili, Bolivya, Meksika gibi), bireysel emeklilik planlarını kamu emeklilik planlarını ortadan kaldıracak biçimde uygularken; bazı ülkelerde (Arjantin, Macaristan, Polonya gibi) bireysel emeklilik planlan kamu emeklilik planlarını tamamlayıcı niteliktedir. Birçok gelişmekte olan ülke bireysel emeklilik planlarına katılımı zorunlu kılarken, bazılan (Çek Cumhuriyeti gibi) bireylerin tercihine bırakmıştır. Özelleştirmeden beklenen emeklilik fonlarının rekabet koşullan altında etkin bir biçimde değerlendirilerek yüksek getiri sağlamalandır. Fakat, özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından önemli olan bu planlara katılımın sağlanabilmesi ve fon birikiminin oluştarulabilmesidir. Bu açıdan özelleştirmeden söz edilebilmesi için sisteme katılımı zorunlu kılmak kaçınılmazdır. Ülkemizde uygulanmaya başlanan bireysel emeklilik sisteminin başardı olup olmayacağı henüz kesin değildir. Çünkü, sisteme katılım zorunlu olmadığı gibi, bireylerin sistemde biriken fonlan çekebilme imkanı bulunmaktadır. Çalışmamızda bu ve benzeri hususlar göz önünde bulundurularak sisteme işlerlik kazandırmaya yönelik önerilerde bulunulmuştur.