Sosyoekonomik ve demografik faktörlerin suç işleme üzerindeki etkisi: Bandırma M Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu üzerine bir uygulama

Çalışmamız, sosyoekonomik ve demografik faktörlerin suç işleme üzerindeki etkilerini Bandırma M Tipi Cezaevi özelinde incelemeyi amaçlamaktadır. Ekonomi disiplini çerçevesinde gerçekleştirilen çalışmada, 2010-2024 yılları arasında cezaevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklulara ait nicel veriler kullanılarak suçun sosyoekonomik ve demografik belirleyicileri ANOVA test modeliyle analiz edilmiştir. Çalışmada istihdam durumu (gelir düzeyi), eğitim seviyesi, medeni durum ve yaş gibi dört temel değişken grubunun suç eğilimleri üzerindeki etkisi regresyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Cinsiyet değişkeni veri yapısı nedeniyle diğer değişkenlere uygulanan test yöntemiyle değerlendirilmeyip sayısal veriler üzerinden yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, suçun çok boyutlu sosyal ve demografik etkenlerle güçlü biçimde ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. İşgücü durumuna ilişkin veriler, işsizlik ve düşük nitelikli (vasıfsız) işlerde çalışma oranlarının suç oranlarını artırdığını göstermektedir. Eğitim düzeyi açısından, erkek bireyler arasında suç işleme oranları ilköğretim ve ortaöğretim düzeylerinde anlamlı bir yoğunluk göstermektedir. Bu durum, suçun en fazla bu eğitim kademelerinde işlendiğini ortaya koymakta; hem daha düşük (okuryazarlık öncesi) hem de daha yüksek (yükseköğretim) seviyelere göre belirgin biçimde öne çıktığını göstermektedir. Bu eğilim, yükseköğretim düzeyinde en belirgin halini almakta ve özellikle kadın bireylerde suç oranlarında anlamlı bir düşüşe neden olmaktadır. Dolayısıyla, eğitim düzeyinin artmasıyla birlikte suç oranlarında azalma eğilimi olduğu sonucuna ulaşılmaktadır. Medeni durum değişkeni, boşanmış ve dul bireylerde suç eğiliminin daha yüksek olduğunu; yaş değişkeni ise suç düzeyinin yaşa ve cinsiyete göre farklılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Erkek bireylerde suç işleme oranı, tüm yaş gruplarında artış eğilimi göstermektedir. Bu durum, erkeklerin yaşam döngüsünün her aşamasında suça karışma olasılıklarının görece yüksek olduğunu ve yaşa bağlı olarak suç davranışında belirgin bir azalma eğilimi sergilemediklerini ortaya koymaktadır. Kadınlarda ise özellikle ileri yaş gruplarında suç eğilimin artması daha belirgin hale gelmiştir. Çalışma sonucunda, suçla mücadelede yalnızca güvenlik temelli değil; istihdam, eğitim, aile yapısı ve yaş gibi sosyal faktörleri içeren bütüncül politikaların gerekliliği vurgulanmıştır. Bu kapsamda, cezaevlerinde istihdama yönelik iyileştirme programlarının artırılması, eğitim olanaklarının genişletilmesi, aile ve psikososyal destek hizmetlerinin yaygınlaştırılması, yaşa ve toplumsal cinsiyete duyarlı uygulamaların geliştirilmesi önerilmiştir. Ayrıca, cezaevi verilerinin düzenli ve erişilebilir biçimde toplanmasının, suçla mücadelede veri temelli politikaların oluşturulması açısından temel bir ihtiyaç olduğu sonucuna varılmıştır.