Sovyet ateizmi ve Orta Asya'ya etkileri (1917-1939)

?Sovyet Ateizmi ve Orta Asya?daki Etkileri (1917-1939)? başlığı ile sunulan bu çalışmanın temel amacı; 1990?lı yıllar ile başlayan süreçte ayrı birer güç ve bölgesel faktör olarak ortaya çıkan Orta Asya devletlerinin uluslararası sistemdeki davranış ve eylemlerinin, geçmişten miras aldıkları olumlu ya da olumsuz bir takım etkenler göz önüne alınarak değerlendirilmesi noktasında temel veriler sunmaktır. Bu amaç çerçevesinde, ileri sürülen temel sav ise; günümüz Orta Asya devletleri tarafından benimsenen ve uygulanan iç ve dış toplumsal-siyasal eylemlerin, yine bu devletlerin tarihsel süreçte maruz kaldıkları dışsal ve içsel bir takım etkenlerin yansıması olduğudur. Özellikle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği döneminde Orta Asya toplumlarının maruz kaldığı toplumsal, siyasal ve ekonomik mühendislik çalışmaları, ortaya konulan bu savın başlıca destek noktalarıdır. Bu amaç ve sav doğrultusunda, Sovyetler Birliği?nin 1917-39 yılları arasında benimsediği din karşıtı ve ateizm politikaları açıklanarak, Orta Asya toplumlarında yapmış olduğu etkiler incelenmiştir. Bu kapsamda, çalışmanın ilk bölümünde, Sovyet rejiminin ideolojik amaçları doğrultusunda din ile mücadele etmek ve ona alternatif bir dünya görüşü sunmak için benimsediği (bilimsel) ateizm, felsefi ve teorik bir temelde ele alınmıştır. Ayrıca, Çarlık Rusya ve Sovyetlerin Orta Asya ve Dine/İslam?a karşı tarihsel süreçte genel olarak benimsedikleri tutum ve yöntemlere yer verilerek tarihsel sürekliliğin bu bölge üzerindeki etkisinin altı çizilmek istenmiştir. Diğer yandan, ikinci bölümde, bütün bu tarihsel, felsefi ve ideolojik birikimin, güdünün Sovyetler Birliği?ndeki tezahürü olan vii din karşıtı ve ateizm politikalarının Orta Asya?daki hedef kitlesi üzerindeki uygulaması, etkisi ve karşılığı araştırma konusu haline getirilmiştir. Bütün bunlar yapılırken, tümden gelim yöntemi kullanılarak, 1917-39 yılları arasında temelleri oluşmuş Sovyet din karşıtı politika ve (bilimsel) ateist tutumun Orta Asya toplumundaki spesifik izleri ve etkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ayrıca, bu izler ortaya konulurken, özellikle bu dönemsel aralıktan elde edilmiş istatiksel veriler, çeşitli somut bulgular kullanılarak bu döneme hâkim olan atmosfer yansıtılmaya çalışılmıştır. Bu yol ve yöntem ışığında ortaya konulan çalışmanın çıktısı olan verilerin, Soğuk Savaş sonrası dönemde ortaya çıkan Orta Asya devletlerinin iç ve dış örgüt ve yapılanmalarına, benimsedikleri tutum ve davranışlara anlam verme ve gelecekteki tutum ve davranışları hakkında öngörüde bulunma noktasında göz önüne alınması gereken unsurlar olduğu görünmektedir. Anahtar Kelimeler: Orta Asya, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, İslam, (Bilimsel) Ateizm, Materyalizm