Su okuryazarlığı öğretim programının tasarlanması uygulanması değerlendirilmesi

Dünya genelinde yaşanan su sorunlarının artmasıyla birlikte "Su Okuryazarlığı" kavramı giderek yaygın bir şekilde dile getirilmeye başlanmıştır. Nitekim kuraklık, bilinçsiz su tüketimi, su kirliliği gibi sorunların gün geçtikçe artması ve geniş coğrafyalara yayılması, bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinin sunulduğu bilimsel çalışmaların sayısını artırmıştır. Bu kapsamda yakın gelecekte yaşanması öngörülen ciddi su sıkıntılarının önüne geçebilmek için sıklıkla dile getirilen çözüm önerilerinden biri de erken yaşlardan itibaren su okuryazarı bireyler yetiştirmektir. Bu nedenle, özellikle okulöncesi ve ilkokul kademesinden başlayan, su okuryazarı bireyleri yetiştirmeyi amaçlayan eğitimlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyaçtan yola çıkılarak, bu çalışmada ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerine yönelik bir su okuryazarlığı öğretim programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada karma yöntem desenlerinden müdahale (deneysel) deseni kullanılmıştır. 2023-2024 eğitim-öğretim yılında bir ilkokuldaki 24 ilkokul dördüncü sınıf öğrencisi pilot uygulama grubunu, bir başka ilkokuldaki 19 öğrenci ise asıl uygulama grubunu oluşturmuştur. Çalışmadaki nicel veriler; araştırmacı tarafından geliştirilen "Suya Yönelik Tutum Ölçeği" ve "Su Okuryazarlığı Başarı Testi" kullanılarak; nitel veriler ise araştırmacı tarafından hazırlanan "Su Okuryazarlığı İkilem Formları", yarı yapılandırılmış görüşme formları ile öğrenci yansıtma mektuplarından ve araştırmacı günlüklerinden elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde; açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi, madde güçlük analizi, madde ayırt ediciliği, KR 20 madde güvenirliği analizi, Cronbach's Alpha güvenirlik analizi, iki yarı güvenirlik analizi, ilişkili örneklemler t testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmada alanyazından, paydaş (öğretmen, öğrenci, uzman) görüşlerinden ve incelenen öğretim programlarından elde edilen verilerden doğrultusunda dördüncü sınıf öğrencilerine yönelik su okuryazarlığı öğretim programının geliştirilmesine ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin su okuryazarlığı ile ilgili ihtiyaçların suyun önemi, bilinçli su tüketimi, su tasarrufu uygulamaları, kuraklık, susuzluğun olumsuz etkileri ve su kirliliğinin olumsuz etkileri konularında olduğu belirlenmiştir. Belirlenen ihtiyaçlar doğrultusunda ilerlemecilik eğitim felsefesinin ilkelerinin benimsendiği, çocuk merkezli tasarım yaklaşımının ve Taba program geliştirme modelinin kullanıldığı, 37 kazanımdan oluşan, "Su kaynakları, suyun önemi, suyun üretimdeki yeri ve önemi, su tasarrufu, su kirliliği, su sorunları ile mücadele, su okuryazarlığı" konularını içeren demokratik bir sınıf ortamının oluşmasına olanak tanıyan, öğrenciyi merkeze alan ve etkin kılan öğretim strateji yöntem ve tekniklerin kullanıldığı ve hem sürecin hem de ürünün değerlendirildiği ölçme ve değerlendirme tekniklerinin kullanıldığı su okuryazarlığı öğretim programı tasarısı geliştirilmiştir. Çalışma konusunun, öğretim materyallerinin, kullanılan öğretim yöntem ve tekniklerinin, okulun fiziki imkanlarının programın uygulama sürecini etkilediği belirlenmiştir. Programın pilot uygulaması sonucunda bir kazanıma ulaşmada, bazı ders planlarında öngörülen sürelerde, araç-gereçlerin kullanımında ve öğrenci çalışmalarında aksaklıkların ve eksikliklerin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Programdaki aksaklık ve eksilikler giderilerek programa son hali verilmiştir. Sonuç olarak 36 kazanımdan oluşan "Su kaynakları, suyun önemi, suyun üretimdeki yeri ve önemi, su tasarrufu, su kirliliği, su sorunları ile mücadele, su okuryazarlığı" konularını içeren su okuryazarlığı öğretim programı geliştirilmiştir. Asıl uygulama sırasında ve sonunda Kirkpatrick değerlendirme modeline göre program değerlendirilmiş; uygulanan programın öğrencilerin su okuryazarlığına yönelik bilgi, tutum ve davranışlarını anlamlı bir biçimde geliştirdiği; öğrenci ve veli görüşlerine göre su okuryazarı birey yetiştirme konusunda yararlı olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır Anahtar Kelimeler: Su okuryazarlığı, öğretim programı, program geliştirme, Suya Yönelik Tutum Ölçeği, Su Okuryazarlığı Başarı Testi