Evaluation approaches for sustainable transportation systems and their applications

Sürdürülebilir Ulaşım, Sürdürülebilir Kalkınmaya dayalı bir gelecek inşa etmeyi hedefleyen toplumlar için kilit faktörlerden biridir. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği, 2030 yılına kadar sürdürülebilirlik hedefine ulaşmak için Sürdürülebilir Ulaşım konusundaki proje, plan ve çalışmalara odaklanmaktadır. Çünkü yapılan araştırmalar sonucunda ulaşımın, toplam zararlı gaz emisyonlarının yaklaşık %30'unu oluşturduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma, kapsamlı bir literatür taraması sonucunda, herhangi bir sektörün sürdürülebilirliğini değerlendirmede en önemli metodolojilerden birinin Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) teknikleri olduğunu gözlemlemiştir. Sürdürülebilir ulaşım sistemlerinin değerlendirilmesinde de ÇKKV yöntemleri alternatifler arasında karşılaştırma yapmada sıkça kullanılmaktadır. Ayrıca, belirsizliği azaltmak amacıyla Bulanık Küme Teorisi'nin de bu yöntemlerle birlikte kullanıldığı görülmüştür. Ayrıştırılmış bulanık kümeler, sezgisel bulanık kümelerden türetilmiş ve literatüre yeni kazandırılmış bir uzantıdır. Bu yaklaşım, belirsizlik içeren durumlarda karar vericilerin değerlendirmelerini farklı açılardan almayı amaçlar. Aynı konu farklı biçimlerde sorularak uzmanların bilgi, deneyim ve görüşleri daha net ortaya konur. Bu tezde, ayrıştırılmış bulanık kümeler q-Rung Orthopair bulanık sayı kümesiyle birleştirilmiş; EDAS ve MAIRCA yöntemleriyle geliştirilerek DqROF EDAS ve DqROF MAIRCA yöntemleri ortaya konmuştur. Yöntemler, havacılık sektöründe vaka çalışmalarıyla açıklanmış ve geleneksel bulanık yöntemlerle karşılaştırıldığında başarılı sonuçlar vermiştir. Bu yönüyle çalışma, sürdürülebilir ulaşıma yeni bir ÇKKV yaklaşımıyla katkı sağlamayı amaçlamaktadır.