Sürgü Havzasının tektonik jeomorfolojisi (Malatya-Doğanşehir)

Bu çalışma, Doğu Anadolu Fay Zonu'nun (DAFZ) kuzey kolu üzerinde yer alan Sürgü Havzası'nın tektonik jeomorfolojik özelliklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Malatya ili Doğanşehir ilçesinin güneyinde ve Adıyaman ili Çelikhan ilçesinin batısında kalan yaklaşık 240 km²'lik alan, hem morfometrik indisler hem de arazi gözlemleriyle değerlendirilmiştir. Çalışmada, 12,5 m çözünürlüklü ALOS PALSAR Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) verileri kullanılarak ArcGIS 10.8 ortamında sayısal analizler yapılmıştır. Akarsu uzunluk-gradyan (SL), asimetri faktörü (AF), hipsometrik integral (HI), vadi tabanı-genişlik/yükseklik oranı (Vf), havza şekil indeksi (Bs), dağ önü sinüsite (Smf) ve göreceli aktif tektonik (IRAT) indisleri hesaplanmış; bu göstergelerden elde edilen sonuçlar karşılaştırmalı biçimde yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, havza genelinde tektonik aktivitenin yer yer orta, yer yer yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Özellikle Sürgü Fayı boyunca basınç sırtları, ötelenmiş akarsular, fay aynaları ve yüzeylenmiş kırıklar gibi morfotektonik deliller, bölgenin aktif deformasyon altında olduğunu doğrulamaktadır. IRAT analizleri, kuzeyde Ulubaba Tepe ve çevresinin yüksek tektonik aktiviteye sahip olduğunu, güneyde ise aktivitenin nispeten azaldığını ortaya koymaktadır. Sürgü Fayı'nın sol yanal doğrultu atımlı bir fay olduğu sonucuna ulaşılmış; bu durum, hem morfometrik indis sonuçları hem de saha gözlemleriyle desteklenmiştir. Sürgü Havzası'nın morfotektonik gelişiminin DAFZ'nin kuzey koluyla doğrudan ilişkili olduğunu göstermekte; bölgedeki jeomorfolojik biçimlenmenin büyük ölçüde aktif tektonizmanın kontrolünde gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen verilerin, bölgesel sismotektonik değerlendirmeler ve yerleşim planlaması açısından karar destek değeri taşıdığı düşünülmektedir.