Sürgün yolunda bir yenileşme serüveni: Mihnet-Keşan

Osmanlı şiirinde gelişimden çok değişimin belirginlik kazandığı dönem olarak 19. yüzyıl, edebiyat tarihlerinde yenileşme ve Batılılaşma eksenli yönü dolayısıyla Tanzimat dönemi merkeze alınarak incelenir. Ancak bu tezde, Keçecizade İzzet Molla'nın Mihnet-Keşan adlı mesnevisinden hareketle üzerinde çok fazla durulmayan bir dönem olarak 19. yüzyılın ilk çeyreğine odaklanılarak edebî ?yenileşme?nin bu dönemdeki görünümü üzerinde durulmaktadır. 19. yüzyılın ilk çeyreğinde yazılmış bir eser olan Mihnet-Keşan, efsanevi ve olağanüstülüklerle örülü, genel insan tiplerine odaklanan geleneksel mesnevi anlatılarından özellikle ?bireysel? ve ?gerçekçi? yönleriyle ayrılır ve tezin temel çıkış noktası da eserin bu yönüdür. Mihnet-Keşan, genel olarak İzzet Molla'nın 1823 yılında Keşan'a sürgünü ve sürgünde yaşadıklarını konu edinir. Anlatı, sürgün şairin yaşadıkları üzerine kurgulanmış olmakla birlikte ?gerçek?le olan sıkı bağı dolayısıyla otobiyografiktir. İzzet Molla anlatısında, ?birey?i ön plana çıkarır, gerçekçi bir anlatımla sürgünde yaşadıklarını gerçek zaman, mekân ve çevre ile birlikte verir. Tezde, Mihnet-Keşan'ın türü; şairin sürgün yolculuğu sırasında arabanın dikiz aynasından görüntüsüyle konuşması bağlamında ?birey?in mesnevide bir varlık sorunsalı olarak ortaya çıkması; geleneksel ve modern anlatıların birbirlerinden ayrılan yönleri ve Mihnet-Keşan'ın modern anlatılarla olan bağı incelenmiş, anlatıdaki aşk ilişkileri bağlamında yine eserin özgün tarafı ortaya konmaya çalışılmış ve Osmanlı'daki hamilik sisteminin (patronaj) sürgün bir şairin bakış açısıyla nasıl yorumlandığı üzerinde durulmuştur.Anahtar sözcükler: mesnevi, yenileşme, bireysellik, gerçekçilik.