Süt sığırcılığında kalite kontrol yöntemlerinin kullanımı

Süt sığırcılığının ekonomik verim seviyesinde yapılabilmesi için sürü yönetimi oldukça önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı, süt sığırlarının bazı özelliklerinin süreç ve işletme temelli istatistik kalite kontrol grafikleri yardımıyla değerlendirilmesidir. Çalışmada süreç temelli kalite kontrol grafiklerinin oluşturulmasında, Niğde ilinde özel bir işletmede bulunan ilk laktasyondaki 30 baş Siyah Alaca ırkı sığırın her 30 günde (test günlerinde) bir alınan günlük süt verimleri (GSV), sağım süreleri (SS) ve adım sayıları (AS) kullanılmıştır. İşletme temelli kalite kontrol grafiklerinin oluşturulmasında ise, Niğde ilinde hem Simental hem de Siyah Alaca ırkı sığırları bulunduran 100' den az (küçük) ve 100' den fazla (büyük) hayvan bulunan işletmelerden alınan 305 günlük düzeltilmiş süt verimi (LSV), laktasyon süresi (LS), süt yağ yüzdesi (YY) ve süt protein yüzdesi (PY) kullanılmıştır. Ele alınan özelliklerin %5 I. tip hataya (α) göre değerlendirilmesinde istatistik kalite kontrol grafikleri olan X-S (Shewhart), EWMA ve CUSUM kullanılmıştır. GSV zelliği, süreç temelli X-S, EWMA ve CUSUM kalite kontrol grafikleri tarafından değerlendirildiğinde sırasıyla; 4, 2, 1 ve 2 hayvanın kontrol limitlerini aştığı saptanmıştır. Sağım süresi özelliği değerlendirildiğinde, 27, 28, 16 ve 5 hayvanın kontrol limitlerinde olduğu belirlenmiştir. AS özelliğinde ise, 3, 1, 10 ve 11 hayvanın kontrol limitlerini dışında olduğu tespit edilmiştir. İşletme temelli kalite kontrol grafikleri ile LS özelliği değerlendirildiğinde, ırklar arasında S'de sürecin kontrol dışında, X, EWMA ve CUSUM kontrol grafiklerinde sürecin kontrol içinde olduğu belirlenmiştir. İşletme büyüklüğü olarak bakıldığında LS özelliğinde durumun değişmediği saptanmıştır. LSV özelliğinde, hem ırk hem de işletme büyüklüğünde tüm grafiklerde durum kontrol dışında olarak tespit edilmiştir. PY bakımından X'te küçük işletmelerdeki Siyah Alaca ve Simental ırkında durumun kontrol dışında olduğu, büyük işletmelerde ise her iki ırk açısından da durumun kontrol altında olduğu belirlenmiştir. EWMA ve CUSUM kontrol grafiklerinde, küçük işletmelerde Simental ırkında kontrol dışındadır. Büyük işletmelerde her iki ırkta da böyle bir durum söz konusu değildir. YY özelliğinde küçük işletmelerde Siyah Alaca ırkı X-S kontrol grafiklerinde ve büyük işletmelerin S kontrol grafiklerinde durum kontrol dışında olarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak, süt sığırcılığında istatistik kalite kontrollerin grafiklerinin sürü yönetiminde uygulanabileceği ve sektöre katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.