Tacir yardımcılarında bağımlılık unsuru

Tacirin faaliyetlerinde hizmetlerinden yararlandığı kişiler bir bütün olarak tacirin yardımcısı olarak kabul edilmektedir. Ticaret hukukunun incelemesi kapsamına dahil olan tacir yardımcıları ise, taciri temsil etme kabiliyetine sahip olan veya temsil yetkisi olmasa bile aracılık etme fonksiyonu bulunan kişilerdir. Bu kapsamda ticari temsilci, ticari vekil, pazarlamacı, simsar, komisyoncu ve acente tacir yardımcıları başlığı altında ticaret hukukunun inceleme alanlarından birini oluşturur. Tacir yardımcıları olarak adlandırılan bu kişiler, sahip oldukları özellikler doğrultusunda benzer ve farklı yönlerine göre çeşitli ayrımlara tabi tutulur. Ayrımı oluşturanlardan biri ise bağımlılık unsurudur. Bağımlılık unsuruna yönelik yapılan sınıflandırmada tacir yardımcısının tacire bağımlı olup olmadığına odaklanılır. Yapılan tasnif sonucunda, ticari temsilci, ticari vekil ve pazarlamacı bağımlı tacir yardımcıları; simsar, komisyoncu ve acente ise bağımsız tacir yardımcıları olarak adlandırılır. Bağımlılık veya bağımsızlık, taraflar arasındaki temel ilişkiyi ilgilendiren bir kavram olup Türk hukuk mevzuatında tanımlanmış değildir. Bağımlılık kavramı özellikle hizmet sözleşmeleri kapsamında incelenen bir konudur. Öte yandan, bir iş görme sözleşmesi olarak hizmet sözleşmesini diğer iş görme sözleşmelerinden ayırt etme noktasında da bağımlılık unsurundan yararlanılmaktadır. Bu bağlamda, bağımlılık unsurunun anlaşılabilmesi için özellikle hizmet sözleşmesinin ve tacir yardımcıları açısından temel ilişkiyi oluşturma noktasında önemli bir yere sahip olan vekalet sözleşmesinin incelenmesi ve bu sözleşme türleri ile tacir yardımcıları arasındaki bağlantıyı tespit etmek gerekir. Zira, bu yönde yapılacak olan bir inceleme tacir yardımcılarında bağımlılık unsurunun anlaşılabilmesine hizmet edecektir. Bağımlılık veya bağımsızlık, her bir ilişki özelinde farklı görünümlere kavuşabilmektedir. Ayrıca, zaman içerisinde farklı çalışma modelleri ortaya çıktığından bağımlılık kavramı değişime uğramaktadır. Bu ve benzeri sorunlar, bağımlılık unsurunun sabit ve değişmeyen bir şekilde tanımlanmasına imkân vermemektedir. Kavramın yaratmış olduğu bu zorluklar neticesinde bağımlılık unsurunun tespitine yönelik çeşitli ölçütler geliştirilmiştir. Söz konusu ölçütler, bağımlılık unsurunun tayinine olanak tanıdığından, tacir yardımcılarının tacire karşı bağımlı veya bağımsız olduğunun tespitinde yol göstericidir. Ayrıca, bağımlılık unsuruna yönelik geliştirilen ölçütler, tacir yardımcılarının bağımlılık unsuru üzerinden sınıflandırmasına, tacir yardımcısı ile tacir arasındaki hak ve borçların anlaşılmasına ve yorumlanmasına da katkı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Tacir, Tacir Yardımcıları, Bağımlılık Unsuru, Bağımsızlık Unsuru, Ölçütler