Tanrı'nın ön bilgisi ve özgür irade bağlamında John Martin Fischer'in görüşleri

Bu tezde Tanrı'nın geleceği bilmesi durumunda insan eylemlerinin özgür olup olamayacağı meselesi bağlamında John Martin Fischer'ın görüşleri ele alınmıştır. Tanrı'nın ön bilgisi, henüz gerçekleşmemiş eylemlerin bilgisine Tanrı'nın önceden/geçmişte sahip olduğu anlamına gelmektedir. Bu durumda kişinin bir davranışı Tanrı'nın sahip olduğu bilgiden farklı bir biçimde gerçekleştirmesi, onun, Tanrı'nın geçmişte sahip olduğu bilgiyi, yani geçmişi değiştirmesi anlamına geleceğinden, bu durumun mantıksal bir tutarsızlığa yol açtığı düşünülmüştür. Bu sebeple Tanrı'nın ön bilgisi düşünüldüğünde insanlar, eylemlerini gerçekleştirirken alternatif seçeneklere sahip değil gibi görünmektedir. Alternatif seçeneklere sahip olmayan, başka türlü eylemde bulunma imkanı olmayan kişilerin, davranışlarından ahlaki olarak sorumlu olup olmayacağı da bir problem olarak ortaya çıkmaktadır. John Martin Fischer, özgür irade problemi ile ilgili olarak geliştirdiği teorisinde, başka türlü davranma imkanı olmayan insanların da ahlaki olarak sorumlu görülebileceğini ortaya koymaya çalışmıştır. Ona göre, kişinin önünde alternatif seçenekler olmasa da kişi davranışını belirli kriterlere uygun olarak gerçekleştirdiğinde ve eyleminin kaynağı olduğunda, eylemini özgürce gerçekleştirmiş olur ve bu eyleminden ahlaki olarak sorumlu olur. Bu tezin amacı, Fischer'ın söz konusu özgür irade görüşünü Tanrı'nın ön bilgisi bağlamında ele alarak bu probleme farklı bir bakış açısı getirmektir. Bu çalışmada öncelikle özgür irade problemine karşı hem determinizm hem de ilahi ön bilgi bağlamında geliştirilen çözüm önerileri ele alınmıştır. Fischer'ın görüşleri göz önüne alınarak bunların yetersiz olduğu alanlar belirtilmiştir. Kimi filozofların özgür iradeyi korumak adına ilahi ön bilgiden vazgeçtiği kiminin de ilahi ön bilginin var olduğunu savunabilmek için insanın eylemlerinde özgür olmadığını savunduğu görülmüştür. Ardından John Martin Fischer'ın görüşleri ayrıntılı olarak açıklanmış ve ona getirilen itirazlar da incelenmiştir. Sonuç olarak yarı-bağdaşırcılık görüşünün, özellikle teist çevreleri tatmin edebilecek bir çözüm yolu sunduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Tanrı'nın Ön Bilgisi, Özgür İrade, Ahlaki Sorumluluk, Yarı-Bağdaşırcılık, Determinizm.