Tarih-i Muntazam-ı Nâsırî (622-750): Tercüme ve değerlendirme

Muhammed Hasan Han (1843-1896), Kaçarlar döneminde İran'ın önemli devlet adamlarından biri İtimadüssaltana olmuştur. Kendisi İran'ın Paris Büyükelçiliğinde diplomat olarak çalışmış, daha sonraları Devlet Basımevi'nin ve Devlet Tercüme Bürosu'nun başkanlığını yapmıştır. 1883'te İran'ın Basın ve Yayın Bakanı görevine getirilmiştir. Muhammed Hasan Han, çok sayıda eserin müellifidir. Tez kapsamında yazarın Tarih-i Muntazam-ı Nâsırî adlı Farsça eseri incelenmiştir. İlk kez 1881-1883'te yayımlanmış olan söz konusu eser 3 ciltten oluşmakta ve hicretin ilk yılından müellifin zamanına kadar uzanan olayları içine almaktadır. Tezin kronolojik çerçevesi, Tarih-i Muntazam-ı Nâsırî'nin ilk cildi içinde yer alan Hicretin 1. ve 132. yılları arasındaki dönemin anlatımı ile sınırlı tutulmuştur. Böylece Müslümanların Mekke'den Medine'ye hicretinden başlayarak Emevî iktidarının sonuna kadar devam eden bir süreç araştırmaya konu olmuştur. Özellikle de İslâm fetihlerine ayrıntılı biçimde yer verilmiştir. Tezin ilk bölümünü teşkil eden giriş kısmında konunun önemi, amacı ve araştırma yöntemlerine temas edilmiştir. İkinci bölümde Muhammed Hasan Han'ın hayatı ve faaliyetleri anlatılmış, eserleri tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde Tarih-i Muntazam-ı Nasırî üzerinde değerlendirmelerde bulunulmuştur. Dördüncü bölümde ise eserin Hicri 1 ve 132 yılları arasında geçen olayları kapsayan bölümleri Farsçadan Türkçeye tercüme edilmiştir. Sonuç kısmında araştırma ve tercüme faaliyetlerimiz sırasında geldiğimiz kanaatlere yer verilmiştir. Tez çalışmamızın, Kaçarlar dönemi İran tarihçiliğinin İslamiyet'in ilk dönemine yönelik bakışının değerlendirilmesi açısından alana katkı sağlayacağını umudunu taşımaktayız.