Tarihi Yusuf Ziya Paşa Camisinin sismik performans değerlendirmesi

Geçmişten günümüze kalan kültürel miraslara, medeniyetler artan bir hızla önem vermektedir. Medeniyetlerin zenginliğini ifade eden bu tarihi kültürel mirasların asırlar boyu ayakta kalıp, amacına hizmet edebilmesi için, mevcut durumlarının değerlendirilmesi lazım. Mevcut durumları değerlendirildikten sonra, uygun güçlendirme teknikleri ile ömürlerinin uzatılıp gelecek nesillere aktarılması, geçmiş nesiller ile gelecek nesiller arasında bir köprü kurması önem arz etmektedir. Zengin kültür varlığımızı tehdit eden en büyük unsurlardan biri, ülkemizin büyük bir kısmında risk oluşturan deprem gerçeğidir. Deprem etkisinden en çok etkilenen yapılardan biri de tarihi yığma yapılardır. Tarihi yığma yapılar yapıldığı bölgenin mevcut malzeme imkanları ile yapıldığı için her yapı ayrı bir teknik ve mühendislik özelliğine sahiptir. Genelde Türkiye özelde Malatya gibi sismik aktivitesi yüksek bölgelerdeki tarihi yığma yapıların aktif bir şekilde kullanılmasından dolayı mevcut yapısal durumlarının belirlenmesi gerekmektedir. Tarihi yapıların mevcut sismik performansının bilinmemesi olası bir deprem durumunda büyük hasar almasına yol açabilir. Oluşacak hasarı minimuma indirmek, tamamen göçmenin önüne geçmek için yapının mevcut sismik performansının bilinmesi, sismik etki altındaki davranışının analiz edilmesi ve bu çalışmalar sonucu yapıda oluşabilecek hasarların öngörülmeye çalışılarak tespit edilmesi ile uygulanacak güçlendirmelerle yapı servis ömrü uzatılabilir. Bu çalışma kapsamında Malatya'da yer alan Yusuf Ziya Paşa Cami'sinin mevcut sismik performansı değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında yapının 3 boyutlu sonlu elemanlar modeli oluşturulup, hasarsız test yöntemleri ile malzeme özellikleri hesaplanmıştır. Tarihi caminin doğal titreşim periyotları, iki eksenli ivmeölçerler ile çevresel titreşimlerden faydalanılarak belirlenmiş ve sonlu elemanlar modeli bu ölçüm sonuçlarına göre güncellenmiştir. Doğrusal olmayan analizler iki aşamada yapılmıştır. Önce doğrusal olmayan statik itme analizi yapıldı. Daha sonra ise 1 Mayıs 2003 Bingöl, 23 Kasım 2011 Van-Edremit ve 24 Ocak 2020 Sivrice-Elazığ deprem kayıtları kullanılarak tarihi caminin doğrusal olmayan analizleri yapılmıştır. Analiz sonucunda elde edilen verilere dayanarak yapıda oluşması olası hasarlar belirlenmiştir.