Tarım arazilerinde koruma ve kullanım değişikliklerine ilişkin bir araştırma: Türkiye ve gelişmiş ülke uygulamaları

Ekonomi ve gıda güvenliği açısından önem arz eden ve kıt bir doğal kaynak olan tarım arazileri süreç içerisinde çeşitli nedenlerle amaç dışı kullanımlara maruz kalmakta ve geri dönüşü mümkün olmayan şekilde tahrip edilmektedir. Amaç dışı kullanımlar, arazi sahiplerinin arazilerini izinsiz olarak tarımsal gayelerle uyuşmayacak şekilde kullanması sonucunda gerçekleşebileceği gibi kamunun almış olduğu kararlar neticesinde de ortaya çıkabilmektedir. Dünya üzerinde birçok ülke, tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı sorunuyla yüzleşmekte bu sorunu en aza indirebilmek adına çeşitli uygulamaları hayata geçirmektedir. Çalışma, verimli tarım arazilerinin korunması ve kullanılmasına ilişkin yurt dışında kullanılan imara dayalı koruma araçlarından yola çıkarak Türkiye'de kullanılabilecek yeni uygulama önerileri geliştirilmesini amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışmada ilk olarak tarım arazilerinde kullanım değişikliği diğer bir ifadeyle amaç dışı kullanımlara neden olan faktörler ve amaç dışı kullanım biçimleri ortaya koyulmuştur. Ardından, Türkiye'de söz konusu süreç yasal ve yönetsel boyutlarıyla ele alınmış ve amaç dışı kullanımlarda etkili olan en temel faktörlerin; kentleşme - kentsel yayılma, özel mülkiyet olgusu ve kamu kesiminin aldığı kararlar olduğu tespit edilmiştir. Son olarak ise, dünya üzerinde verimli tarım arazilerinin korunmasında başarılı olan imara dayalı uygulama araçlarına değinilerek bu araçların etkinlikleri, avantajları ve dezavantajları tartışılmıştır. Çalışmanın sonucunda, Türkiye'de, faydası tüm topluma ve ülkeye yayılan verimli tarım arazilerini amaç dışı kullanımlardan korumak için hâlihazırda yürürlükte olan mevzuatın yetersiz olduğu, doğrudan tarım arazilerini korumaya yönelik yeni uygulama araçları ve koruyucu tekniklerin mevzuata eklenmesi gerektiği ortaya koyulmuştur. Ayrıca tarım arazilerinin amaç dışı kullanımında önemli bir etken olan kentsel büyüme ve yayılmayı yönetmek amacıyla yeni politikaların hayata geçirilmesi gerektiğine vurgu yapılmıştır.