Tarımsal sulamada arıtılmış kentsel atıksuyun kullanılmasının risk değerlendirilmesi

Kaynaklara ve ham maddelere olan talebinin artması var olan kaynakların tükenmesine ve kirlenmesine sebep olmuştur. Tükenme tehlikesi ile karşı karşıya kalan kaynaklardan en önemlisi sudur. Dünya üzerindeki suların yalnız %2.5'u tatlı su kaynağıdır ve sadece %0.3 insan tüketimine uygundur. Su kullanımı doğru yönetilmediğinde ortaya çıkabilecek bazı sorunlar vardır bu sorunların en önemlisi su ve yiyecek kıtlığı, ülkelerin ekonomik gelişimlerini tamamlayamaması, sağlık problemleri ve göç sorunlarıdır. Bu nedenle dünya ülkelerinin çoğu suyun sürdürülebilirliği ve tekrar kullanımı için arıtılmış atık suyunu yeniden kullanımına yönelmiştir. Arıtılmış atık suların çeşitli kullanım alanları vardır bunlardan en önemlisi tarımsal amaçlı yeniden kullanımdır çünkü dünyada suyun %70'i tarımsal sulamada kullanılırken ülkemizde de bu oran %74'tür. Tarım sektörü için kullanılan bu suyun tüketiminde payının oldukça büyük olmasından suyun yeniden kazanımı ve kullanılması çok önemlidir. Arıtılmış atık suyun tarımsal sulamada kullanılmasında birtakım riskler bulunur. Tarımsal sulama için kullanılan arıtılmış atık sular genellikle sulama suyu kalite standartlarına göre değerlendirilmektedir. Ancak arıtılmış atıksuların sürekli kullanımı neticesinde olabilecek etkiler bu değerlendirme ile yeterince anlaşılmamaktadır. Özellikle uzun süreli kullanımlarda oluşabilecek riskler nicel ve nitel risk analiz yöntemleri kullanılarak tanımlanması ve risklerin ne gibi problemlere yol açabileceği ve olası problemleri nasıl giderileceğine dair uygulamalar ile önlenmesi gerekmektedir. Bu tez çalışmasında Samsun Doğu Atıksu Arıtma Tesisi (DAAT), çıkış suyu değerleri atıksuyu tarımsal sulama için kullanılabilirliği Atıksu Arıtma Tesisleri Teknik Usuller Tebliğ (Resmi Gazete tarih: 20 Mart 2010 ve No: 27527), Taslak Sulama Sularının Kalitesi ve Kullanılmış Suların Yeniden Kullanılması Hakkında Yönetmelik (Orman ve Su İşleri Bakanlığı, 2015) ve Food and Agriculture Organization (FAO) kriterlerine göre değerlendirilmiş ve bazı parametreler açısından uygunsuzluk tespit edilmiştir. Bilinen su kalite endeks (Water Quality Index) yaklaşımı belirli atıksu parametreleri üzerinde uygulanarak farklı bir bütüncül değerlendirme ve yorumlama yapılmıştır. Oluşabilecek risklerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkileri L tipi ve Fine- Kinney Matris yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Riskler önem derecesine göre sıralanarak önlemler konusunda önerilerde bulunulmuştur.