"Tashih-i İtikad:" Policies towards the Kızılbaş and Shiites in the Late Ottoman Empire

Bu tez, on dokuzuncu yüzyılın son on yılında Anadolu'da Kızılbaşlara ve Irak'ta Şiilere Osmanlı Devleti tarafından uygulanan "tashih-i itikat" politikası incelenmektedir. II. Abdülhamid döneminde resmi bir devlet politikası olarak kurgulanan "tashih-i itikad" projesi ile, esas olarak Sünni olmayan Müslüman toplulukların Sünnileştirilmesi hedeflenmiştir. Bu proje, on dokuzuncu yüzyılın modernleşen devlet aygıtının merkezileşme ve ulus-inşası süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Salt mezhepsel saiklerin ötesinde, devletin resmi ideolojisi konumunda olan Sünni/Hanefi inancına ve onun lideri olan halifeye bağlı bir toplum yaratma amacı da bu politikanın arkasındaki etmenlerdendir. Konuya dair belgelerin çoğunda da görüldüğü üzere, "medenileştirme misyonu" kavramı da "tashih-i itikad" projesinin en başat bileşenlerinden birisidir. Bu tezde, "tashih-i itikad" projesinin uygulandığı gruplara, coğrafyalara, etno-dilsel ve sosyo-ekonomik farklılıklara ve de bu grupların oluşturduğu tehdit algılarına göre şekillenen stratejik ve pragmatik politikalar olduğu savunulmaktadır. Ayrıca, sadece farklı mezhepsel grupların dışında da, aynı mezhepsel kimliğe sahip olan topluluklar da etno-dilsel, coğrafi ve sosyo-ekonomik durumlarına göre farklılaşan politikalara maruz kalmışlardır. Bu argüman, Anadolu'daki Kızılbaş ve Irak'taki Şii topluluklara yönelik "tashih-i itikad" politikaları incelenerek analiz edilmiştir.