Tatlı su ıstakozlarında (Astacus leptodactylus Esch. 1823) akrilamidin toksik etkilerinin belirlenmesi

Akrilamid, poliakrilamid malzemeleri yapmak için kullanılan, yüksek ısıda protein ile şekerin reaksiyona girmesi sonucu ortaya çıkan bir kimyasaldır. Akrilamid çevrede çok düşük konsantrasyonlarda bulunsa bile, son yıllarda endişe yaratan kimyasal grupları arasında yerini almıştır. Çalışmada, tatlı su ıstakozu dipte beslenmesi, besin zincirindeki önemi ve OECD gibi uluslararası kuruluşlar tarafından standart test organizması olması yönüyle tercih edilmiştir. Bu çalışmada Türkiye'de geniş bir dağılım gösteren tatlı su ıstakozu Astacus leptodactylus'un dokularında, çevresel kirletici olarak yaygın bulunan akrilamidin, subletal düzeylerine (100 ve 200 mg/L) 48 saat ve 7 gün süre maruziyetin toplam hemosit sayıları ile solungaç ve hepatopankreas dokularındaki histopatolojik etkileri araştırılmıştır. Çalışmada uygulama grubu tatlı su ıstakozlarının toplam hemosit sayılarının kontrol grupları ile karşılaştırıldığında istatistiksel olarak önemli düzeyde bir azalma gösterdiği saptanmıştır (p< 0.05). Araştırmada, solungaç ve hepatopankreas dokuları histolojik yöntemlere uygun bir biçimde hazırlanmış ve histopatolojik yönden incelemeleri yapılmıştır. Akrilamidin subletal dozlarına maruz kalan uygulama gruplarında kontrol gruplarına göre bazı histopatolojik değişiklikler gözlenmiştir. Uygulama grubu solungaç dokularında solungaç lamellerinde deformasyon ve solungaç lamellerinde hipertrofi (genişleme), hepatopankreas dokularında ise, hepatopankreatik dokuda dejenerasyon ve focal tübül epitel hücre nekrozu gibi histopatolojik dejenerasyonlar saptanmıştır. Tespit edilen bu değişiklikler her bir uygulama grubuna ait tatlı su ıstakoz örneklerinde farklı sıklıklarda olmakla birlikte, hemen hemen bütün örneklerde kaydedilmiştir. Histopatolojik bulgular artan doz ve maruziyet süresine bağlı olarak artış göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Astacus leptodactylus, Akrilamid, Toplam Hemosit Sayısı, Histopatoloji