TBMM'nin açılışından Lozan Barış Antlaşması'na Türkiye-Suriye sınır hattının belirlenmesi adına TBMM'de yaşanan tartışmalar

Bu çalışmanın amacı; TBMM'nin açılışından Lozan Antlaşması'na kadar geçen süreçte Türkiye-Suriye sınır hattının belirlenmesi adına TBMM'de yaşanan tartışmaları açığa çıkarmaktır. I. Dünya Savaşı sırasında İngilizlerin eline geçen Suriye toprakları savaş sonrasında Fransa'ya devredilmiştir. Fransa, Suriye'de ve güney Anadolu vilayetlerinde hiç beklemediği bir direnişle karşılaşınca Anadolu'daki işgal bölgelerini boşaltarak Suriye'de hâkimiyet kurma kararı almıştır. Fransızlarla ilk temas Suriye Yüksek Komiserliği görevini bıraktıktan sonra Paris'e dönmeden önce George Picot'un Sivas'ta Mustafa Kemal Paşa ile görüşmesiyle başlamıştır. Güney cephesindeki askeri başarılar üzerine ilk olarak 28 Mayıs 1920'de 20 Günlük Geçici Mütareke imzalanmıştır. I. İnönü Zaferinden sonra düzenlenen Londra Barış Konferansı sonrasında Fransızlarla tarihe "Bekir Sami Bey Antlaşması" olarak geçen anlaşmanın imzalanması üzerine diplomatik müzakereler hızlanmıştır. Antlaşmaların yürürlüğe girmesi için Meclis tarafından onaylanması zorunluğundan ötürü tüm gelişmelerden TBMM'deki milletvekilleri haberdar edilmiştir. Çalışmanın neticesinde Türkiye-Suriye sınırının belirlenmesindeki en önemli olayın 11 Mart 1920 tarihinde imzalanan Türk-Fransız Antlaşması'nda kabul edilen demiryolu hattı olduğu görülmüştür. Milletvekilleri gerek 11 Mart 1920 tarihli antlaşmada gerekse sonraki süreçte başta Sancak Bölgesi olmak üzere demiryolu hattının güney kısmında kalan Türklerin durumu nedeniyle Fransızların teklif ettiği sınırı kabul etmemişlerdir. Sınırın demiryolu hattının esas alınarak çizilmesinin insani, ekonomik, kültürel ve askeri anlamda yaratacağı sorunları her yönü ile ele almışlardır. Türkiye-Suriye sınır hattının doğal sınırlar üzerinden değil de demiryolu hattı üzerinden belirlenmesi, sınır hattı boyunca oluşan akrabalık ilişkilerinin de etkisiyle Türkiye'nin Suriye'de yaşanan gelişmelere kayıtsız kalamamasına neden olmuştur. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Suriye, TBMM, Demiryolu Hattı, Bekir Sami Bey Antlaşması.