Tedarik zincirinde maliyet düşürme stratejileri: küresel bulanık multımoora yaklaşımı ile çin'deki tedarikçilerin değerlendirilmesi

Günümüz küresel ekonomik düzeninde rekabet, sadece ekonomik performansın ve piyasa başarısının değil, aynı zamanda organizasyonel verimliliğin, inovasyon kapasitesinin ve sürdürülebilir kalkınmanın da belirleyici bir unsuru olarak ön plana çıkmaktadır. Rekabetin, işletmelerin üretim ve yönetim süreçlerine doğrudan etki ederek stratejik karar alma mekanizmalarını şekillendirdiği, literatürde sıklıkla vurgulanan bir olgudur. Özellikle piyasa ekonomilerinde rekabet, kaynakların etkin kullanımı, maliyetlerin düşürülmesi ve kalite düzeyinin artırılması gibi faktörlerin doğrudan tetikleyicisidir. Bu yönüyle rekabet, mikro düzeyde firmaların etkinliğini ve verimliliğini artırırken, makro düzeyde ise ekonomik büyümeye ve toplumsal refaha katkı sunmaktadır. Rekabetin bu çok yönlü etkileri dikkate alındığında, işletmelerin sürdürülebilir rekabet avantajı elde edebilmeleri, stratejik maliyet yönetimi uygulamalarına bağlı hâle gelmiştir. Özellikle üretim sektöründe faaliyet gösteren işletmeler açısından maliyetlerin kontrol altına alınması hem fiyat rekabetinde öne çıkmak hem de pazar payını artırmak açısından kritik öneme sahiptir. Bu bağlamda, yalın üretim ve çok kriterli karar verme yaklaşımları, işletmelerin rekabet gücünü artıracak önemli yönetim araçları arasında yer almaktadır. Bu çalışma, vana üretimi gerçekleştiren bir üretim işletmesinde, yüksek üretim maliyetleri ve azalan satış rakamları nedeniyle yaşanan sorunlara çözüm bulmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, üretim maliyetlerini sürdürülebilir bir şekilde azaltarak firmanın pazardaki rekabet gücünü artırmaktır. İlk aşamada, üretim sürecindeki israf, darboğaz ve verimsizlik unsurlarının tespiti ve ortadan kaldırılması amacıyla Yalın Üretim felsefesi çerçevesinde Değer Akış Haritalama yöntemi uygulanmıştır. Değer Akış Haritalama yöntemi, üretim sürecinin tüm aşamalarını ayrıntılı bir şekilde analiz ederek, katma değer yaratmayan faaliyetleri görselleştirme ve iyileştirme imkânı sunmaktadır. Bu doğrultuda mevcut durum haritası çıkarılmış, süreçteki darboğazlar ve israf noktaları belirlenmiş, ardından iyileştirme faaliyetleri planlanarak gelecekteki ideal durum haritası oluşturulmuştur. Değer Akış Haritalama uygulamaları sonucunda, üretim sürecinde gerçekleştirilen optimizasyon çalışmaları sayesinde, firmanın üretim maliyetlerinde %17 oranında bir azalma sağlanmıştır. Bu iyileştirme, süreçteki dengesizliklerin giderilmesi, üretim akışının hızlandırılması ve gereksiz işlemlerin elimine edilmesi yoluyla mümkün olmuştur. Ancak bu oran, işletmenin piyasa rekabetinde hedeflediği maliyet seviyesine ulaşması için yeterli görülmemiş ve daha kapsamlı çözümler geliştirilmesi gereği ortaya çıkmıştır. Bu noktada, çalışmanın ikinci aşamasında tedarik zinciri yönetimi kapsamında alternatif tedarik kaynaklarının değerlendirilmesi sürecine geçilmiştir. Özellikle ürün ithal etme seçeneği, daha düşük maliyetli tedarik imkânı sunduğu için stratejik bir alternatif olarak değerlendirilmiştir. Ancak bu sürecin çeşitli riskler ve belirsizlikler barındırması nedeniyle, öncelikle GZFT analizi yapılmış; güçlü ve zayıf yönler ile fırsat ve tehditler detaylı şekilde analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, ithalat sürecinde karşılaşılabilecek en büyük risklerden biri olan "doğru tedarikçi seçimi" konusuna özel önem verilmiş ve bu amaçla yapay zekâ destekli veri analizinden yararlanılmıştır. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu kodlarına göre yapılan tarama sonucunda, Çin menşeli 13 potansiyel tedarikçi firma belirlenmiş ve bu firmalar çeşitli kriterler açısından karşılaştırılmıştır. Bu karar sürecinde, çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan Küresel Bulanık MULTIMOORA yöntemi tercih edilmiştir. Küresel Bulanık MULTIMOORA yöntemi ile yapılan analiz sonucunda, alternatif tedarikçiler arasından en uygun olanı seçilmiş ve bu doğrultuda ithalat süreci başlatılmıştır. Çin'den gerçekleştirilen bu stratejik tedarik sayesinde, üretim maliyetlerinde ek olarak %35'lik bir düşüş daha sağlanmış ve toplamda %52 oranında maliyet avantajı elde edilmiştir. Bu sonuç, sadece iç üretim süreçlerinin yalınlaştırılması ile değil, aynı zamanda dış kaynak kullanımına dayalı stratejik kararların da maliyet yapısına önemli katkılar sağlayabileceğini ortaya koymaktadır.