Tek Parti Döneminde siyasal akımlar: Fikir dergileri eksenli bir analiz (1923-1945)

Bu çalışmanın amacı; Osmanlı Devleti'nde 19.yy'da ortaya çıkmış olan İslamcılık, Türkçülük ve Sosyalizm akımlarının, Tek Parti yıllarındaki görünümlerini siyasi konjonktürü ifade edebilme yetisi yüksek olan fikir dergileri üzerinden ortaya koymaktır. Osmanlı Devleti'ni kurtarmak amacıyla ortaya çıkan ana siyasi akımların, ortaya çıktıkları dönemde çeşitli fikir dergileriyle görünür oldukları bilinmektedir. Tek Partili yıllarda ise bu akımların, aktif siyasi muhalefetten ziyade çoğunlukla entelektüel çevrelerde görünür oldukları tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında; Tek Parti yıllarındaki bu muhalif akımların fikir dergileri üzerinden temsil kuvvetini ölçebilmek amacıyla Kadro, Ağaç ve Çınaraltı fikir dergileri seçilmiştir. Seçilen fikir dergilerinin öne çıkan dörder yazarının zihinsel arka planları üzerinden, tek partili yıllarda, muhalif düşüncelerini ifade edebilme kuvvetleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Türkiye'de siyasi akımların ortaya çıkışları, fikir dergiciliğinin Tek Parti yıllarındaki görünümü ve bu yıllardaki ifade gücünün demokrasiyle ilişkisi soruları cevaplanmaya çalışılan diğer sorular olmuştur. Çalışma neticesinde; tek partili yıllarda toplumsal yaşamın hemen her alanında olduğu gibi basın-yayın üzerinde de bir kontrol mekanizmasının işlediği görülmüştür. Baskı ve kontrolün var olduğu bu yıllarda seçili fikir dergilerinin; yazılarını dikkatle hazırladıkları görülmüştür. Dergi sahiplerinin devlet yönetimiyle ilişkilerini iyi tutmaya çalıştıkları gözlemlenmiştir. Dolayısıyla, tek parti yıllarındaki otoriter havanın, resmi ideoloji haricindeki fikir dergilerinin hareket alanını daralttığı, demokrasilerde var olması gereken özgür ifade kabiliyetinin tam olarak sağlanamadığı anlaşılmıştır.