Tekstil ve hazır giyim alanında Ar-Ge ve tasarım merkezlerinin fikri ve sınai mülkiyet faaliyetleri üzerine bir inceleme

Bu çalışma, Türkiye'de tekstil ve hazır giyim alanlarında faaliyet gösteren Ar-Ge ve tasarım merkezlerinin 2004–2024 yılları arasında gerçekleştirdiği fikri ve sınai mülkiyet (FSMH) faaliyetlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada veri kaynağı olarak TÜRKPATENT'in çevrimiçi veri tabanı ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın kamuya açık istatistik portalı kullanılmış, merkez bazlı patent ve faydalı model başvuruları ile tescil verileri dökümantasyon yöntemiyle toplanmıştır. Elde edilen veriler, tematik içerik analizi yöntemi kullanılarak "Makine", "Ürün" ve "Süreç" olmak üzere üç tema altında sınıflandırılmıştır. Her bir tema kendi içerisinde işlevsel ayrışma esas alınarak "Üretim", "Alan" ve "Özellik" kategorileri beraberinde 33 ayrı bileşen ile incelenmiştir. Bulgular, Ar-Ge merkezlerinin patent ve faydalı model başvuruları açısından yüksek üretkenlik sergilediğini; özellikle "Makine" ve "Süreç" temalarında yoğunlaştığını göstermektedir. Tasarım merkezlerinin ise "Ürün" teması altında estetik ve işlevselliğe odaklanan özgün ancak sayıca sınırlı başvurular yaptığı belirlenmiştir. Araştırmada tasarım merkezlerinin FSMH üretimi konusunda desteklenmesi, Ar-Ge ve tasarım merkezleri arasında iş birliğinin artırılması ve hazır giyim sektörüne özgü Ar-Ge teşviklerinin yaygınlaştırılması yönünde öneriler geliştirilmiştir. Ayrıca, 5746 sayılı kanun çerçevesinde iki merkez türünün tanımlarının yapısal ve işlevsel olarak netleştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Araştırmanın hedefleri, tekstil ve hazır giyim alanında Ar-Ge ve tasarım merkezlerinin fikri ve sınai mülkiyet faaliyetlerinin yenilikçi üretim eğilimlerini tematik açıdan görünür kılmak, sektörün gelişimine yönelik politika önerileri sunmak ve elde edilen bulguların araştırmacılar, politika yapıcılar ve sektör temsilcileri için faydalı bir kaynak oluşturmasını sağlamaktır.