Temettüat kayıtlarına göre Ezine-i Lazkiye(Sarayköy) kazası Kadıköyü'nde(Babadağ) sosyal ve ekonomik yapı (1844-1845)

Tanzimat Fermanı (1839) Osmanlı Devleti'nin birçok alanda değişim, gelişim ve yenilikler döneminin başlangıcını sembolize etmektedir. Tanzimat idealinin hedefi toplumsal eşitlik hedefini gerçekleştirmekti. Toplumda uzun süredir şikâyet konusu olan verginin adaletli ve düzenli olarak toplanabilmesi meselesi Tanzimat'ın mali alandaki temel hedefiydi. Bu hedefi gerçekleştirmek için ülkede çok kapsamlı bir varidat tespiti yapılması gerekiyordu. Bu maksatla devletin nüfus, emlak, arazi ve hayvanat varlığını ortaya koymak için 1840 yılı başında Muhassıllık kurumu teşkil edilmiştir. İltizam sistemin getirmiş olduğu ekonomik ve sosyal problemlerin ortadan kaldırılarak devletin doğrudan ahali ile irtibatını sağlamayı ve gelirlerin doğrudan merkezî hazineye aktarılmasını sağlamayı amaçlayan Muhassıllık Kurumu doğrudan merkez idareye bağlı olarak vazife yapacaktı. 1840 yılı başlarında görev yerlerine gönderilen Muhassıl-ı Emval denilen bu memurların bir kısmı vazife yerlerinde Temettüat sayımlarına başlamışlardır.Bu sayımlar neticesinde, 19. yüzyıl ortalarında Osmanlı toplumunun sosyo-ekonomik durumunu tespitte çok önemli bir kaynak niteliği taşıyan Temettüat defterleri meydana gelmiştir. Çalışmamızın temel kaynağını teşkil eden Kadıköy temettüat sayım ve yazımı H.1260-1261 (M. 1844-1845) tarihlidir. Temettüat defterlerinde Kadıköy'ün 12 mahalleden müteşekkil olduğu tespit edilmektedir. Temettüat defterleri, ait olduğu bölgenin nüfus yapısını, yörede kullanılan lakap, aile ve şahıs isimlerini, nüfusun gelir dağılımını, mesleki yapılanmasını, hayvancılık ve hayvan cinslerini, arazi ve ürün çeşitliliğini tespit etme imkânı sunmaktadır. Tezimizde, Kadıköy'ün 1844-1845 yıllarına ait Temettüat defterlerinden faydalanmak suretiyle kazanın sosyal ve ekonomik yapısını incelemeye çalıştık. İncelemiş olduğumuz temettüat kayıtlarından tespit ettiğimize göre yöre Osmanlı'da önemli bir dokuma merkezi konumundadır. Çalışmamızın günümüzde Babadağ adıyla Denizli ilinin bir ilçesi olup tekstille geçimini sağlayan Kadıköy hakkında yapılacak olan yeni çalışmalara kaynaklık edeceği kanaatindeyiz.