Mimaride yaşantı kavramı

?Yaşantı? kavramı, özellikle son yıllarda mimarlığa yepyeni bir boyut kazandırmıştır.Bu kavramı açıklayan Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre, ve Jacques Derrida'nın değişikbakış açıları yorumlanarak, mimarlıkta ?yaşantı? kavramının tanımı yapılmaktadır. Bukavramın açıklanabilmesi için, mimarlığın diğer boyutları ile birlikte incelenmesigerekmektedir. ?Yaşantı? kavramını en açık ve global olarak son yirmi yılda gelişmişbulunan ?temporalty? deyimi tanımlamaktadır.Mimarlık, insanlığın varoluşundan bu yana üç mekansal boyut sayesinde gelişmiştir,ancak ?üç boyutlu mimarlık? kavramı Rene Descartes'ın ?Kartezyen Felsefesi? ile anlamkazanmıştır. Bu felsefede Kartezyen boyutlar sayesinde, mimarlık üç boyutu ile birliktebütünsel bir bağlamda açıklanmaktadır.Albert Einstein'e ait zaman konseptleri ile 20.yylın başlarında, mimarlıkta zamanboyutunun da en az üç temel boyut kadar önemli olduğu ortaya çıkmıştır. Bu sayede zamankavramı da dördüncü boyut olarak mimarlık fenomolojisinde bütün olarak ele alınmaktadır.1912 ile 1940 yılları arasında Max Wertheimer, Wolfgang Köhler ve Kurt Kofka'nınöncülüğünde gelişen Gestalt Psikolojisi, Einstein'ın zaman kavramından esinlenerekmimarlıkta dördüncü boyuta yepyeni bir anlam kazandırmıştır. Kavram olarak ?DörtBoyutlu Mimarlık? ilk kez Sigfried Gideon tarafından 2. Dünya Savaşından sonra ortayaatılmıştır.?Zaman? kavramı ancak bir olayın içerisinde, ?olay? ise, mekanik özellikleri sayesindetanımlanabilmektedir. Gestalt Psikolojisinde, dördüncü boyut, yaşama benzerlik kavramıile açıklanmaktadır. Gestalt Psikolojisi mimarlık bağlamında ele alınırsa, mimari ürünyalnızca fiziksel özellikleri ile değil, bunun yanı sıra bir düşünceyi, bir yaşam parçasını, iyibir yaşantıyı içerisinde barındırmalıdır.1945 yılında, Gestalt Psikolojisi, Carl Gustav Jung'a ait olan?Analitik Psikoloji? iledesteklenmiş ve yeni bir bakış açısı kazanmıştır. Analitik Psikoloji'nin temel kavramı?Toplayıcı Bilinçaltı ve nsanlık Teorisi?dir. Bu teoride toplayıcı bilinçaltı, başka birdeyişle geçmişte yaşanmış veya tanımlanmış deneyimlerin, bilinçaltına yerleşerek, zamanlaortaya çıkmaları açıklanmaktadır.Analitik Psikoloji, içerisinde yaşam deneyimleri barındırarak, mimarlıkta ?yaşantı?kavramına ışık tutmaktadır. Bu bağlamda, Nigel Coates 1980'lerin başında ilk kezzamansal ve düşünsel bir boyut olarak ?mimarlıkta beşinci boyut? kavramından sözetmiştir ve bu kavramı ?öyküsel boyut? olarak tanımlamıştır.Enformasyon çağının yaşandığı 21. yy.da, mimari mekan kurgusu, belirli yaşam tipleritasarlamak olarak tanımlanmaktadır. ?Temporalty (yaşantı)? kavramının sözlük anlamı;belirli bir zaman aralığında yaşanmış olan güncel yaşam parçaları olarak karşımızaçıkmaktadır. Bu bilgiler ışığında Coates'n ?öyküsel boyut? olarak tanımladığı beşinciboyut, aslında ?yaşamsal boyut? olarak ele alınmalıdır.Beş boyutlu mimarlık kavramı belirli bir zaman dilimi içerisinde tasarlanmış yaşambiçimi olarak tanımlanmaktadır. Beş boyutlu mimarlık, üç temel mekansal boyutlar ilebirlikte, dördüncü boyut olan zaman kavramını ve beşinci boyut olan yaşantı kavramınıbirlikte ayrılmaz bir bütün olarak ortaya koymaktadır.Mimarlıkta son yıllarda ortaya koyulan mimari ürünlerde, bilinçli veya içgüdüsel olarak?yaşantı? kavramı mekan içerisine girmektedir. Dekonstriktivist Mimarlık da son mimarlıkakımlarından biri olarak, bu kavramı kendi yaklaşımı içerisinde barındırmaktadır. Bunedenle çalışmanın örnek analizi bölümünde, bu akıma öncülük eden mimarlara aitprojelerde, ?yaşantı? kavramının pratik hayattaki yansımaları irdelenmiştir.