Tiyatro İle Kadın Mücadelesine Tutunmak: Jan Dark’ın Dönüşü Oyununun Göstergebilimsel Çözümlenmesi

ÖZ: Tarihsel süreç içerisinde ataerkil topluluklarda dışlanmış, ezilmiş ve baskı altına alınarak erkekler ile eşit haklara ve pozisyonlara sahip olamamış özneler hep kadınlar olmuştur. Kadınlar, ellerinden alınan hakları karşısında sosyolojik, ekonomik ve politik pozisyonlarını iyileştirme amacıyla geçmişte ve günümüzde daima mücadele içerisinde olmuştur. Türkiye’de her gün sayısız kadının fiziksel, psikolojik ve cinsel şiddete maruz kalması ve kadınların ellerinden haklarının alınması sonucunda kadınlar tiyatro alanında da kadın mücadelesine destek vermektedir. Türkiye’de 2015 yılından itibaren İstanbul’da çalışmalarını sürdüren İstanbul Düş Sahnesi, amatör ruhlu kadın ve erkeklerden oluşan bir tiyatro grubudur. Bu tiyatro grubu kendi içerisinde bir alt grubu da içermektedir. Bu alt grup, 2020 yılından itibaren İstanbul’da çalışmalarını sürdüren Feminist Drama Topluluğu’dur. Bu topluluk, kadın mücadelesini tiyatro aracılığı ile seyirciye ileten amatör ruhlu yedi kadından oluşmaktadır. Bu kadınların katılımı ile İstanbul Düş Sahnesi tiyatro oyunlarını sergilemektedir. Bu tezde, Türkiye’deki kadın mücadelesi Feminist Drama Topluluğunun tüm katılımcılarının da içinde yer aldığı İstanbul Düş Sahnesi tarafından sahnelenen, “Jan Dark’ın Dönüşü” isimli tiyatro oyunu ekseninde ele alınmıştır. Cihan Şan tarafından yönetilen, Bernard Shaw'ın Saint Joan oyununun bir uyarlaması olan “Jan Dark’ın Dönüşü” oyununun metni günümüz dünyasının ataerkil düzenine karşı Türkiye’deki kadın mücadelesi açısından, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan A.J. Greimas’ın eyleyenler ve dörtgen göstergebilimsel modeli ile incelenmiştir. Bu tezin amacı Türkiye’de İstanbul Düş Sahnesinin sergilediği “Jan Dark’ın Dönüşü” oyunu ile kadın cinayetlerine karşı hak arayışı ve verilen mücadele temsillerinin göstergeler kullanılarak seyirciye nasıl aktarıldığının yorumlanması ve değerlendirilmesidir. Yapılan çözümleme sonucunda “Jan Dark’ın Dönüşü” isimli oyunun seyirciye aktardığı göstergelerin, toplumsal cinsiyet eşitsizliği, kadın mücadelesi ve ataerkil yapı temaları etrafında şekillendiği görülmüştür.