Toplumsal hafıza ve kültürel kimlikten hareketle Zaza müziği

Anadolu, kültürel çeşitliliğin ve toplulukların bir arada yaşadığı zengin bir coğrafyadır. Bu çalışmada, Türkiye'nin doğusunda yer alan Bingöl, Elazığ, Tunceli, Adıyaman, Urfa, Diyarbakır ve Sivas bölgelerinde yaşayan Zaza toplumunun etnik ve kültürel bağlamda toplumsal hafızasına yer etmiş müzik örüntüleri incelenerek Diyarbakır özelinde yorumlanmıştır. Araştırma, Zazaların tarihçesi, kültürel işlevi ve Zaza kültürü içindeki müziğin sosyo-kültürel işlevsel kategorizasyonu, yapısal ve kareografik açıdan Zaza oyun havaları, Zaza müziğinin yapısal analizi, kullanılan çalgılar ve makamsal-ritmik yapısı gibi konuları ele almaktadır. Araştırma, Zaza toplumunun kültürel ve müzikal yapısı etnomüzikolojik çerçevede alan çalışmaları ile toplanan veriler kuramsal metodoloji çerçevesinde yorumlanmış ve etnografik araştırma modeli ve yarı yapılandırılmış görüşmeler ile ulaşılan bulgular irdelenerek, etnik bağlamda Zaza kültürü ve müziği üzerine tespitler yapılmaya çalışılmıştır. Tezin temel hedefleri arasında Zaza müziğinin sosyal ve kültürel işlevlerinin belirlenmesi, müziğin toplumsal yapıda oynadığı rolün incelenmesi ve müzikal pratiklerin tarihsel ve kültürel bağlamda değerlendirilmesi yer alır. Araştırma, nitel veri toplama yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiş ve literatür taraması ile desteklenmiştir. Alan araştırmasında elde edilen veriler uzman görüşüne başvurularak analiz edilmiştir. Zaza toplumu kültürel hafızasında yer alan sonik ifadelerin yansıması olan türküler; düğün türküleri, aşk ayrılık gurbet türküleri, ninni, kurmanci olarak(kurmancca) söylenen türküler, sosyo-kültürel ritüel türküleri, dini ritüel türküleri, yıllık takvimsel ritüel türküler tematik yapılardaki Uşşak makamı, Hüseyni makamı, Rast makamı, Hicaz Hümayun makamlarında, 2/4 (Nim Sofyan), 4/4 (Sofyan), 5/8 (Türk aksağı) 6/4,6/8 (Yürük Semai), 8/8 (Düyek), 10/8 (Aksak Semai) usûllerindeki icrası çalışmanın bulguları arasındadır. Anahtar Kelimeler: Zaza Kültürü, Zaza Müziği, Etnik Müzik