Toprağın agregasyonu ve bazı fiziksel özellikleri üzerine zeolitin etkileri

Toprağın verimlilik ve üretkenliğinin arttırılması ile sürdürülebilir bir tarım için toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerinin geliştirilmesi temel şarttır. Bunun için pek çok organik ve inorganik toprak düzenleyici kullanılmasına rağmen zeolitin toprak fiziksel özellikleri üzerine etkilerini ortaya koyan araştırmalar çok sınırlıdır. Bu çalışma, farklı tekstürdeki (kil, tın, kumlu tın) toprakların agregasyonu ve bazı fiziksel özellikleri üzerine zeolit (klinoptilolit) uygulamalarının (%0, %1, %3, %5) etkilerini ortaya koymak amacıyla laboratuvar şartlarında yürütülmüştür. Zeolit uygulaması sonrasında araştırma toprağı I ve II'nin <0,42, 0,42-0.84, 0,84-2 ve 2-6,4 mm agregat fraksiyonları miktarlarında artışlar meydana gelirken, 6,4-12,7 ve >12,7 mm agregat fraksiyonları miktarlarında azalışlar meydana geldiği belirlenmiştir. Kum içeriği yüksek olan toprak III'de ise zeolit uygulaması <0,42, 0,42-0,84, 0,84-2, 2-6,4 ve 6,4-12,7 mm agregat fraksiyonlarının miktarlarında azalışlara neden olduğu belirlenirken, >12,7 mm agregat fraksiyonların miktarlarında artışlar sağladığı tespit edilmiştir. Ortalama ağırlıklı çap (OAÇ) değerleri toprak I'de 9,24 mm'den 5,06 mm'ye, toprak II'de 5,16 mm'den 4,14 mm'ye düşerken, toprak III'de ise 2,61 mm'den 2,77 mm'ye yükselmiştir. Zeolit uygulamaları araştırma topraklarının tüm agregat fraksiyonlarında agregat stabilitesi (AS) değerlerini kontrollerine göre önemli düzeyde (p<0.05) artırırken, dispersiyon oranı (DO) değerlerinde önemli düzeyde düşüşler meydana getirmiştir. Genel ortalama AS değeri kontrolde %26,64 iken zeolit uygulama dozlarının artışı ile artış göstermiş %5 uygulama dozunda %43,51 olarak belirlenmiş ve kontrole göre %63 oranında artışın meydana geldiği belirlenmiştir. Genel ortalama DO değeri kontrolde %38,46 iken %5 uygulama dozunda %30,20'ya düşmüş ve kontrole göre %21,5 oranında düşüşün meydana geldiği belirlenmiştir. Zeolit uygulamaları topraklarının hacim ağırlıklarını (HA) önemli ölçüde düşürdüğü, porozite ve hidrolik iletkenlik (Hİ) değerlerini ise önemli ölçüde artırdığı belirlenmiştir. Genel ortalamada, kontrol seviyesinde HA değeri 1,16 g/cm-3 iken %1, 3 ve 5 zeolit uygulamaları sonrasında 1,10, 1,08 ve 1,06 g/cm-3 olarak ölçülmüş olup oransal olarak %5,2, %6,9 ve %8,6 düşüşlerin meydana geldiği hesaplanmıştır. Genel ortalamada, kontrol seviyesinde Hİ değeri 21,45 cm/h-1 iken %1, 3 ve 5 zeolit uygulamaları sonrasında 27,04, 30,51 ve 38,37 cm/h-1'e yükseldiği belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, toprağın fiziksel özelliklerinin iyileştirilmesi amacıyla zeolitin toprak düzenleyici olarak kullanılabileceğini göstermektedir.