Total diz protezi ameliyatı olan hastalarda progresif gevşeme egzersizlerinin ameliyat sonrası ağrı şiddeti, uyku kalitesi ve iyileşmeye etkisi

Bu araştırmanın amacı, total diz protezi uygulanan hastalarda progresif gevşeme egzersizlerinin ameliyat sonrası ağrı şiddeti, uyku kalitesi ve iyileşmeye etkisini incelemektir. Randomize kontrollü deneysel araştırma, Zonguldak ilindeki bir devlet hastanesinde total diz protezi ameliyatı uygulanan 96 hasta ile gerçekleştirildi. Hastalar blok randomizasyon ile her bir grupta 48 hasta olacak şekilde müdahale ve kontrol grubuna ayrıldı. Veriler Hasta Bilgi Formu, Sayısal Derecelendirme Ölçeği (SDÖ), Richard Campbell Uyku Anketi (RCUA), Ameliyat Sonrasi İyileşme İndeksi (ASİİ), akıllı mobil aygıt ve uyku ölçer akıllı bileklik kullanılarak 1 Eylül 2023 - 1 Ağustos 2024 tarihleri arasında toplandı. Müdahale grubunda ameliyattan bir gün önce hastalar hakkında bilgiler kayıt edildi ve Sayısal Derecelendirme Ölçeği ağrı değerlendirilmesi yapıldı. Hastalar sessiz bir odaya alınarak progresif gevşeme egzersizi öğretildi. 30 dakikalık sözlü yönerge eşliğinde hastaların gevşeme egzersizini yapmaları sağlandı. Progresif gevşeme egzersizi içeriğinin yazılı yönergesi hastaya verildi. Egzersizden 30 dk sonra tekrar SDÖ ile ağrı düzeyi değerlendirildi. Ardından uyku takip özelliği de olan akıllı bileklikler hastalara takılarak bu bilekliklerin çalışma süresince kollarından çıkarılmaması sağlandı. Ameliyat günü cerrahi girişimden önce akıllı bileklikteki verilerden hastaların uyku süresi kaydedildi. Sonrasında hastaların uyku kalitesi değerlendirildi. Ameliyat sonrası 6. saatte hastaların ağrı düzeyi değerlendirildi, analjezik kullanımından 2 saat sonra olmak koşuluyla progresif gevşeme egzersizi 4 saat arayla 2 kez tekrar yaptırıldı. Egzersizden 30 dk sonra ağrı değerlendirildi. Ameliyat sonrası 1. gün sabahı, hastanın toplam uyku süresi, uyku kalitesi ve iyileşme indeksi değerlendirildi. Hastaların progresif gevşeme egzersizlerini günde 2 kez yapması sağlandı. Egzersiz sonrası hastaların ağrı düzeyleri değerlendirildi. Ameliyat sonrası birinci günde gerçekleştirilen tüm uygulamalar ameliyat sonrası ikinci, üçüncü ve dördüncü günde de tamamlandı. Kontrol grubunda ise veriler aynı zaman dilimlerinde progresif gevşeme egzersizi uygulatılmadan veri toplama araçları ile toplandı. Araştırmada elde edilen veriler; ortalama, standart sapma, yüzde ve frekans dağılımı, Bağımsız Gruplar t-Testi ve Ki-Kare (χ²) Testi, tekrarlayan ölçümlerde karışık ANOVA testi, General Linear Model analizi ile değerlendirildi. Anlamlı olan sonuçlar için müdahalenin etki büyüklüğü değerlendirildi. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p < 0,05 olarak kabul edildi. Araştırmada müdahale grubunda ağrı seviyelerinin zaman içinde daha hızlı ve belirgin şekilde azaldığı (F=14,11; p=0,000; η²= 0,131), uyku kalitesinin zaman içinde kontrol grubuna kıyasla daha hızlı ve belirgin bir şekilde iyileştiği (F=14,22; p<0,001; η²=0,131) tespit edildi. Müdahale grubunda ASİİ toplam skorlarının zamanla belirgin şekilde azaldığı, kontrol grubunda ise bu azalmanın anlamlı şekilde daha sınırlı olduğu saptandı (F=6,531; p=0,000; η²=0,065). Her iki grupta da ASİİ skorlarının zaman geçtikçe anlamlı şekilde düştüğü saptandı (F=609,107; p=0,000; η²=0,866). Araştırma, total diz protezi ameliyatı olan hastalarda uygulanan progresif gevşeme egzersizlerinin ameliyat sonrası dönemde hastaların ağrısını azalttığını, uyku kalitesini ve uykuda geçirilen sürelerini artırdığını, iyileşme sürecini olumlu etkilediğini gösterdi. Bu sonuçlar doğrultusunda progresif gevşeme egzersizleri hemşirelik bakım planlarında rutin bir şekilde uygulamaya geçmesi önerilebilir.