Türkiye'yi etkileyen siklon yörüngeleri: NCEP 2 - era-Interım

Siklonlar, orta enlemlerin birçok yerinde her gün hava ko¸sullarını kontrol eden atmosferik sistemlerdir. Siklonların yogunlu ˘ gu, frekansı veya konumundaki herhangi ˘ bir sistematik degi¸siklik, yerel iklim üzerinde geni¸s kapsamlı bir etkiye sahiptir. ˘ Siklonlar dogdukları zaman geli¸smeleri ve sönümlenmeleri biraz zaman alır. Yani, bir ˘ hafta kadar uzun bir süre dayanabilirler. Polar cephe teorisinden bilindigi gibi, güçlü ˘ bir yatay sıcaklık gradyanı, Polar hücresindeki soguk havanın ve Ferrel hücresindeki ˘ sıcak havanın birbirine dogru hareket eder ve bu hareket bir geçi¸s bölgesini olu¸sturur. ˘ Yukarı atmosferde uygun bir ortam varsa, basınç yüzeyde dü¸serek bir alçak basınç merkezi olu¸sturmaya ba¸slar, böylece siklojenez ba¸slar. Soguk hava güneye ve sıcak ˘ hava kuzeye dogru hareket ederek cepheleri olu¸sturur. Sistem do ˘ guya do ˘ gru hareket ˘ ederken, merkezi basınç dü¸smeye devam eder ve soguk cephe sıcak cepheye yakla¸sır. ˘ Nihayetinde, soguk cephe, sıcak cephenin yüzey ile ba ˘ glantısını keser ve sıcak ˘ cephenin önündeki serin havanın altına girerek oklüzyon cephesini olu¸sturur. Bu olgun sistem geni¸s bir alanı kaplar ve genellikle oklüzyon a¸samasında ¸siddetli hava olayları meydana gelir. Akdeniz Havzası'nın büyük sıcak yüzeyli denizi, siklojenezi ve siklonların geli¸simine büyük bir katkı saglar. Bu siklonlar ya ˘ gmur ve karı, kar ˘ fırtınası ve oraj haline getirebilir. Örnegin, uzun süren bir kar fırtınası 22 Ocak 2004'te ˘ Türkiye'yi vurdu ve 25 Ocak'a kadar sürdü. Çok sayıda araba kazası oldu, elektrikler kesildi ve Bogaz Köprüsü'nün halatlarından birisi koptu. Kısaca, hayat ˘ ˙ Istanbul ve çevresindeki ¸sehirlerde birkaç günlügüne durdu. Bu projenin amaçı, Türkiye'yi ˘ etkileyen siklonların yörüngelerini iki farklı veri setinden belirlemektir. Siklonlar Melbourne Üniversitesi tarafından geli¸stirilen otomatik siklon izleme yazılımı ile 38 yıllık (1979- 2016) 6 saatlik 2.5 x 2.5 NCEP Reanalysis 2 ve 1.0 x 1.0 ERA-Interim ortalama deniz seviyesi basınç yüzeyi kullanılarak 15◦ W - 60◦ E ve 20◦ N - 60◦ N arasındaki alan için yürütülmektedir. ˙ Ilk olarak, bicubic spline interpolasyon ile enlemler ve boylamlar 101 x 101 polar stereografik projeksiyona dönü¸sürülmü¸stür. ERA-Interim basınç yüzyeni yüksek çözünürlüklü oldugu için ˘ yumu¸satma uygulanmı¸stır. Yumu¸satma NCEP 2 basınç yüzeyi dü¸sük çözünürlüge ˘ sahip oldugu için tercih edilmemi¸stir. Alçak merkezleri bulmak için, çevredeki sekiz ˘ grid içerisinde nispi siklonik jeostrofik vortisitinin (x) maksimum oldugu yer arandır. ˘ Eger belirli bir yarıçap ( ˘ diflt1)içinde bir kapalı depresyon bulumaz ise izin verilen uzaklıkta (diflt2) minimum basınç gradyanı aranır. ERA-Interim veri yumu¸satıldıgı ˘ için diflt1 parametresine ihtiyaç duyulmamı¸stır. Siklonlar bulunduktan sonra bazı güç kriterleri belirlenerek güçlü siklonların seçilmesi saglanır. Her siklon do ˘ gdu ˘ gu ˘ andan sönümlendigi ana kadar takip edilir. Takip i¸slemi üç adımda gerçekle¸smi¸stir. ˘ ˙ Ilk olarak, bir zaman adımı ilerideki alçak basıncın pozisyonu tahmin edilir. Bu pozisyonu bulmak için tahmin hızı (upred) hesaplandı. Pozisyonlar upred kullanılarak tahmin edildi. ˙ Ikinci olarak, tahmin edilen ve gerçek olan siklon arasında olabilcek ili¸skinin olasıgılı hesaplandı. Son olarak, olma olasılı ˘ gı yüksek olan aday siklon bir, ˘ zaman adımı önceki siklon ile birle¸stirilmek için seçildi. Sonuçlar Türkiye'yi etkileyen siklonların agırlıklı olarak batılı olduklarını ve kı¸s ˘ mevsiminde daha güneyli bir yörünge izlediklerini ancak yaza dogru yörüngelerinin ˘ kuzeye kaydıgını ortaya koymu¸stur. Türkiye'yi etkileyen siklonlar genellikle Cenova ˘ Körfezi, kuzey ˙ Italya, Ege Denizi, Karadeniz, Kıbrıs ve Sahra bölgesinde olu¸sur¸slar. Fakat, bunlar mevsimden mevsime degi¸siklik gösterirler. Cenova Körfezi ve Kuzey ˘ ˙ Italya bölgelerinde olu¸san siklonlar her mevsim için büyük rol oynar. Türkiye kı¸sın, Cenova Körfezi ve Kuzey ˙ Italya dı¸sında, Ege ve Karadeniz siklonlarından da etkilenir. Bahar mevsimindeki siklojenez bölgeleri Sahra, Kıbrıs, Ege Denizi ve Karadeniz'dir. Kı¸s siklonları hareket ederken, yaz siklonları daha sabittir. Kıbrıs, Sahra ve Karadeniz siklonları yaz mevsimlerinde baskındır. Sonbahar mevsimlerinde, Sahra, Kıbrıs ve Karadeniz'in siklonları belirgindir. NCEP2 ve ERA-Interim'in sonuçları genellikle benzerdir, ancak aralarında birkaç farklılık vardır. NCEP2 sonuçlarında ERA-Interim'e göre yakla¸sık %31 daha fazla yörünge vardır. Kuzey Afrika'da bütün mevsimlerde ERA-Interim sonuçlarında NCEP2'ye göre daha çok yörünge vardır. ˙ Ilkbahar, yaz ve sonbahar mevsimlerinde ERA-Interim verisine göre Suriye, Irak ve Basra Körfezi'nde daha az yörünge bulunurken, NCEP2 verisi sonuçlarına göre bu bölgelerde daha fazla yörünge bulunmaktadır. Siklonların ortalama merkez basıncı ERA-Interim için 1010 hPa, NCEP2 için 1009 hPa civarındadır. Ortalama siklon ¸siddeti ERA-Interim için 0.68 hPa(◦enlem)−2 iken NCEP2 verisi için 0.53 hPa(◦enlem)−2 olarak elde edilmi¸stir. Ayrıca siklonların ortalama yarıçapı ERA-Interim verisi için 4.10 ◦enlem ve NCEP2 verisi için 4.08 ◦enlem olarak bulunmuştur.