Yüksek öğretimin dönüşümü: Teknoparklar-Türkiye örneği

Bu çalışmada Türkiye'deki teknoparkların gelişiminin nedenleri ve gelişimin tarihsel süreci ile birlikte teknoparkların yüksek öğrenimine olan etkisi araştırılmaktadır. Değişimin süreçleri ilk önce doküman analizi yapılarak, teknoparkların gelişiminin nedenleri, tarihsel gelişimi, ?insan sermayesi,? bilim ve teknoloji politikaları ile ulusal stratejileri ve uygulamaları üzerinden irdelenmiştir. Bu kavramları analiz ederken, üniversite-sanayi-devlet işbirliğinin üniversitelerdeki ne tür değişiklikleri zorladığı incelenmiş ve ?insan sermayesi? olarak adlandırılan yeni düzenlemeler ve mekanizmalar dikkate alınmıştır. Bilim ve teknoloji politikaları ile ulusal stratejilerin ne denli üniversitelerde teknoparklar vasıtasıyla üniversite-sanayi-devlet işbirliğini zorladığını ve bu süreçte akademik insan gücünün ?insan sermayesi? olarak tanımlanması ve üniversitelerin gerçek amacından uzaklaşarak bilginin metalaşması üzerinden üniversitelerin teknoparklar vasıtasıyla değişimi açıklanmaktadır. Bu çerçevede, Türkiye'deki teknoparkların bilgi ve teknoloji odaklı ekonomik gelişim ne kadar etkili olduğuna, üniversitelerin nasıl üniversite-sanayi-devlet işbirliği içinde yeni roller üstlendiğine bakılmaktadır. Bu süreçte üniversitelerde ve teknoparklarda yer alan kurum, kuruluş ve bireylerin üstlendiği roller analiz edilmektedir. Tüm bu değişime neden olan bilim ve teknoloji ile ilgi politikalar üzerinde durulurken bu yeni politikaların değişik uygulamalarının etkilerine bakılmaktadır. İkinci kısımda ise nitel araştırma yapılarak teknoparkların neden olduğu değişimlere katılımcıların verdiği bilgilerden yararlanılarak değinilmiştir. Bu perspektifte ayrıca bir odak grup oluşturularak teknoparkların ayrımcılığa, şehir planlamasına, sosyolojik ve ekonomik değişikliklere ve eşitsizliklere neden olup olmadığına bakılmıştır. Yüksek öğretimdeki dönüşüm kavramsallaştırılarak sorunsallaştırılmıştır. Daha da önemlisi, bir vaka çalışması olarak, kişisel deneyimlerden yararlanılarak dönüşümün görünmeyen veya bilinmeyen nedenleri araştırılmıştır.Teknoparkların cinsiyet bakımından ayrımcılığa, bilim ve teknoloji politikaları ile mekansal yeniden yapılanmaya neden olduğu katılımcılar tarafından dile getirilmiştir. Bunun yanında ekonomik ve mekansal eşitsizlikle birlikte politik dönüşüme neden olmaktadır. Ayrıca, yüksek öğrenimin piyasalaşması, metalaşması, özelleşmesi, rasyonalizasyonu, meslekileşmesi, liberalizasyonu, eğitimin devalüasyonu, ticaretleşmesi, ve şirketleşmesi gerçekleşmektedir. Yüksek öğretimindeki dönüşüm, devlet ve özel sektör tarafından uygulanmaya konulmuştur. Böylece küresel piyasa ekonomisinde metalaşmış olan teknoloji ve bilgiyi üreten üniversitelerin piyasalaşması kaçınılmaz olarak katılımcılar tarafından tespit edilmiştir. Yeni Pazar ekonomisinde rekabet gücünü arttırmak, işsizlik oranını düşürmek ve cari açığı azaltabilmek için üniversitenin piyasaya entegre olması beklenmektedir. Ancak asıl fayda özel sektör tarafından değerlendirilmektedir. Teknoparklar üniversitelerin toplumsal görevleri yeniden tanımlarken, özellikle akademik kişilerin rollerini de yeniden şekillendirmektedir. Sonuç olarak, meta olarak bilginin piyasalaşması teknoparklar ve üniversitelerin artık şirketler için bir merkez haline gelmesini sağlamıştır. Bu durum üniversitelerin gerçek amacından uzaklaşmasına ve daha fazla pazar merkezli olmalarına neden olmaktadır.