Tümeller probleminin epistemolojik değeri açısından tanrı kavramının irdelenmesi

Bu çalışmada, Antik Çağ filozoflarından Aristoteles ve Platon ile ilk defa karşımıza çıkan sonrasında da Orta Çağ filozoflarından Porphyrios ile şiddetini artırarak düşünce tarihinde çeşitli tartışmalar sebep olmuş ve gerçek anlamda ilk defa sorun formuna bu dönemde ulaşmış olan tümeller problemi konusunun epistemolojik değerini, Tanrı kavramı özelinde sınırlandırarak irdelemeye çalıştık. Tümeller problemi, hakkında uzun yıllar tartışılmış önemli ve derin bir felsefe problemi olmasıyla birlikte Din Felsefesi özelinde de önemli problem alanlarını kapsayan bir konudur. Bu konuyu seçmekteki amacımız, tümeller probleminin Tanrı kavramına bakan yüzü noktasında yapılan tez çalışmalarının hayli az olması ve bunun neticesinde oluşan literatür boşluğuna, çalışmamızla bir nebze de olsa katkı sağlamaktır. Çalışmamızda, nitel araştırma yöntemlerinden olan içerik inceleme ve ikincil veri analizi yöntemleri kullanılmıştır. İçerik inceleme yaparken, tez konusu ve teze konu edilen problemle ilgili çeşitli kitaplardan, ulusal ve uluslararası bilim dergilerinde yayınlanmış makalelerden, ulusal ve uluslararası bilim dergilerinde yayınlanmamış yüksek lisans ve doktora tezlerinden, kitaba dönüştürülmüş yüksek lisans ve doktora tezleri vb. kaynaklardan istifade edilmiştir. Yapılan araştırmalar neticesinde çeşitli kaynaklardan elde edilen veriler analiz edilirken teze konu olan problemi aydınlatacak şekilde tasnif etme, özetleme ve kategorilendirme veri analizi araçları kullanılmıştır. Bu tez çalışmamızda, tümeller problemini Tanrı kavramı çerçevesinde ele alarak hem metafizik hem de epistemolojik yönleriyle yeniden değerlendirdik. İncelememiz sonucunda şu temel sonuçlara ulaştık. Tümellerin gerçekliği, Tanrı'nın bilgisine ulaşma imkânını doğrudan etkiler. Tümeller zihinden bağımsız gerçek varlıklarsa (Platon, İbn Sînâ), Tanrı bilgisi aşkın ve evrensel bir yapıya sahiptir. Ancak tümeller sadece zihinsel soyutlamalarsa (Gazzâlî), bilgi bireysel ve sınırlı hale gelir. Tüm bu bilgiler ışığında sonuç olarak diyebiliriz ki, Tanrı'nın bilgisi ile tümellerin varlığı arasındaki ilişki hem bilgi kuramı hem de metafizik açısından merkezi bir konumdadır. Çalışma, bu ilişkinin farklı filozoflarca nasıl ele alındığını göstererek, Tanrı merkezli bir bilgi anlayışının olanak ve sınırlarını ortaya koymuştur. Tanrı'nın bilgisi tümellerde temelleniyorsa, bilgi evrensel ve güvenilirdir; ancak temellenmiyorsa, insan bilgisi yalnızca sınırlı bir temsile dönüşür. Bu bağlamda tümeller problemi, hem Tanrı'nın hem de insan aklının sınırlarını sorgulayan bir temel sorunsal olarak varlığını sürdürmektedir.