Turizm bağlamında somut olmayan kültürel mirasın yönetimi: Afyonkarahisar ili paydaş algılarının değerlendirilmesi

Araştırmanın amacı, UNESCO Gastronomi Şehri Afyonkarahisar'ın sahip olduğu somut olmayan kültürel miras değerlerine yönelik yerel paydaş algılarını turizm bağlamında incelemek ve ortaya koymaktır. Araştırmada, beş temel hedef üzerine yoğunlaşılmıştır. Bu kapsamda; yerel paydaşların SOKÜM değerlerine ilişkin farkındalıkları, ülke ve şehrin SOKÜM değerleri hakkındaki bilgi düzeyleri, SOKÜM ile turizm ilişkisine yönelik düşünceleri, turistik ürün gelişiminde SOKÜM'ün rolüne ve katkısına ilişkin algıları, SOKÜM Türk Mutfak Kültürü Uygulamaları ve gastronomi ilişkisine yönelik görüşleri, SOKÜM'ün korunması ve sürdürülebilirliğine yönelik uygulama ve katkıları ile önerilerinin ayrı ayrı ele alınması hedeflenmiştir. Araştırmanın örneklemi, olasılığa dayalı olmayan örnekleme yöntemlerinden amaçlı örnekleme tekniği ile belirlenen, Afyonkarahisar'da kamu ve sivil toplum kuruluşlarında görev yapan, SOKÜM unsurları üzerinde söz sahibi olan 15 yerel paydaştan oluşmaktadır. Araştırma nitel olarak tasarlanmış ve veri toplama yöntemi olarak görüşme tekniği kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılan araştırmada, Aralık 2023- Mayıs 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilen mülakatlarla veri toplam süreci tamamlanmıştır. Görüşmelerin yazılı metin haline dönüştürülmesi ile elde edilen verilerin analiz aşamalarında, tematik, içerik ve betimsel analiz yöntemlerinin üçü bir arada kullanılmıştır. Veri analiz süreci için MAXQDA 2020 nitel veri yazılımından faydalanılmış ve yapılan çeşitli analizlerle bulgular görsel araçlarla desteklenerek doğrudan alıntılarla açıklanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, (1) yerel paydaşların SOKÜM kavramına ve unsurlarına yönelik bilgi ve farkındalıklarının yüksek olduğu; (2) SOKÜM'ün turizmle doğrudan ilişkili ve turistik ürün potansiyeli yüksek değerler olarak hâlihazırda turizmde kullanıldığı ve/veya kullanılabileceği; (3) SOKÜM'ün Afyonkarahisar turizmine ekonomik katkılarının hem görülmeye başlandığı hem de şehir ekonomisine olası katkılar sağlayabileceği; (4) Afyonkarahisar'ın SOKÜM Türk Mutfak Kültürü Uygulamaları açısından sahip olduğu zenginlikler ile Türkiye'nin önemli bir temsil merkezi olduğu ve bu değerlerden gastronomi turizmi kapsamında iyi düzeyde yararlanıldığı ve çeşitli katkıların elde edildiği; (5) yerel paydaşların SOKÜM'ün korunması, yaşatılması ve sürdürülebilirliğine ilişkin çeşitli uygulama örnekleri ile süreçlerin içerisinde aktif olarak yer almasına karşın bu kapsamda geliştirilmesi gereken yönlerin ve eksikliklerin de olduğu anlaşılmıştır.