Türk-Amerikan ticari münasebetleri (1950-1960)

Bilindiği üzere ilk Türk-Amerikan diplomatik ve ticarî münasebetleri ABD'nin 18. yüzyıl sonlarında Osmanlı'ya tabii Garp Ocakları ile temas kurmasıyla başlamış ve Osmanlı Devleti'nin yıkılışına kadar gelişerek devam etmiştir. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na Almanya'nın safında girmesi ve ABD'nin savaş devam ederken Almanya'ya savaş ilan etmesi, 1917 yılında taraflar arasındaki diplomatik ve ticarî ilişkilerin kesilmesine sebep olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kurulmasından sonra 1 Ekim 1929 tarihinde taraflar arasında imza altına alınan Ticaret ve Seyr-ü Sefain Anlaşması, ilişkilerin yeniden başlamasını sağlamıştır. 1939'da yeni bir ticaret anlaşması yapılmış ve ABD'ye verilen ticarî ayrıcalıklar biraz daha genişletilmiştir. II. Dünya Savaşı yıllarında ise Almanya ile ekonomik ve ticarî münasebetler kesilince; ABD, Türk dış ticaretinde ilk sırayı almıştır. Savaş sonrası dönemde ABD, bir taraftan Sovyet yayılmacılığına karşı, diğer taraftan savaşta harap olmuş olan Avrupalı Devletleri desteklemek amacıyla, Truman Doktrini ve Marshall Plânı gibi iktisadî ve askerî politikaları uygulamaya koymuş, Türkiye de Truman Doktrini ve Marshall Plânı çerçevesinde ABD yardımlarından yararlanmıştır. 1950 yılında Türkiye'de Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle ekonomi ve dış ticarette daha liberal ve serbest uygulamalara gidilmiş, bunun sonucunda ABD'den yapılan ithalatta önemli artışlar yaşanmıştır. 1950-1960 arası dönemde Türkiye ABD'den en fazla makineler, yakıt ve madenî yağlar, hububat, kara nakil vasıtaları ve demir-çelik ürünleri ithal etmiştir. Bunun karşılığında ise ABD'ye en fazla tütün, krom, kurutulmuş meyve ve kuruyemişler, madenler ve bitkisel ürünler ihraç edilmiştir. DP'nin ekonomiye ilişkin uyguladığı politikalar, Truman Doktrini ve Marshall Plânı, Kore Savaşı, hava şartlarında yaşanılan değişiklikler, mahsullerin kalite ve miktar olarak düşük olması gibi nedenlerle iki ülke arasındaki ticaret hacmi, yıllara göre değişiklik göstermiştir. DP Dönemi Türk-ABD ticarî ilişkilerinde Türkiye'nin daha çok ham madde ihraç eden, karşılığında ise mamul madde ithal eden bir devlet konumunda olduğunu görülmektedir.