Türk atasözlerinde sözlü iletişim unsurlarının sunumu

Türk toplumunun kendine has kültürünün, maneviyatının, hayat felsefesinin ve değer yargılarının paylaşılmasında ve gelecek nesillere aktarılmasında varlığını hissettiren Türk atasözleri; söz konusu kültüre mensup insanların hayatlarını temsil etme konusunda önemli bir rol üstlenmiştir. Sözlü iletişim ürünü olarak değerlendirilen atasözlerinin bu rolünün kişilerarası iletişim düzeyine yansımaları, tez çalışmasının çıkış noktasını oluşturmuştur. Çalışma kapsamında Türk atasözlerinde sözlü iletişim unsurlarının aktarım ve sunum şekillerinin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Sözlü iletişim unsurlarının atasözlerindeki niceliksel ve niteliksel sözvarlığını ortaya koymak bu varlığın kişilerarası iletişim yazını ile örtüşen ve örtüşmeyen yönlerinin belirlenmesine ışık tutmuştur. Araştırma yöntemi olarak nitel içerik çözümlemesi uygulanan çalışmanın evrenini Türk Dil Kurumu'nun kurumsal web sayfasında "e-sözlük" olarak kullanıma açtığı ve 2.396 atasözünü içeren "Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü" isimli veri tabanı oluşturmuştur. Araştırma bulgularına, evren içinden "amaçlı örneklem" ile kelime anlamı temelinde seçilen ve sözlü iletişim olgusu/unsurları/biçimleri ve engellerine yönelik gönderiler taşıyan atasözlerinin derlenmesi ve sözlü iletişimin teorik çerçevesi doğrultusunda oluşturulan "sözlü iletişimin özü", "sözlü iletişimin unsurları", "sözlü iletişim biçimleri" ve "sözlü iletişim engelleri" kategorilerine göre sınıflandırılması ile ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda; Türk atasözlerinde kelime itibariyle iletişime yer verilmemekle birlikte çağrışımlarına değinildiği, sözlü iletişim unsurları anlamında en çok kaynağın ve alıcının taşıması gereken "büyük sözü dinleme", "doğru söz söyleme", "tatlı dil kullanma" ve "etkin dinleme" özelliklerine vurgu yapıldığı, sözlü iletişim biçimi olarak "doğrudan ve dolaylı sözlü iletişim biçimi", "ayrıntılı/öz sözlü iletişim biçimi" ve "kendine/diğer kişilere odaklı sözlü iletişim biçimi"ne ilişkin gönderimlere ağırlık verildiği, sözlü iletişim engellerinden "kutuplaşma", "genelleme" ve "rastgele seçme" üzerine yoğunlaşıldığı tespit edilmiştir. Sözlü iletişim kültürümüzün yansımalarını taşıyan atasözleri üzerinden gerçekleştirilen araştırmanın bulgularının "kişilerarası iletişim" yazın dili ile büyük oranda örtüştüğünü söylemek mümkündür. Anahtar Kelimeler: Kişilerarası İletişim, Sözlü İletişim, Türk Atasözleri.