Türk çocuk ve gençlik edebiyatındaki fantastik eserlerin değerler eğitimi bağlamında incelenmesi

Bu çalışmada, çocuk ve genç okuyucuların ilgilerinin gün geçtikçe daha fazla arttığı fantastik eserlerde değerlerin ne derece yer aldığının ve bu eserlerden değerler eğitimi sürecinde nasıl yararlanılabileceğinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi esas alınarak yapılan bu çalışmanın kapsamını, Türk çocuk ve gençlik edebiyatında yayımlanan fantastik eserler oluşturmaktadır. Çalışma evreninin oldukça geniş olması çalışma grubunu belirlemeyi gerekli kılmıştır. Bu kapsamda amaçsal örneklem seçim türlerinden ölçüt örnekleme tercih edilmiştir. Bu doğrultuda genel ve özel ölçütler sonucunda 6 kurumun/kuruluşun 2000-2020 yılları arasında ödül verdikleri fantastik çocuk ve gençlik öykü ve romanları belirlenmiş olup 6'sı gençlik, 16'sı çocuk kitabı olmak üzere toplam 22 (16 roman, 6 öykü) eser araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Araştırma verilerinin çözümlenmesinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda, fantastik eserler tek tek incelenerek kök değer dağılımı açısından analiz edilmiştir. Araştırmada yer alan kök değerlerin tespiti ve dağılımı, 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan kök değerlere göre yapılmıştır. Araştırmanın temalarını oluşturan kök değerler; adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverliktir. Bu eserlerde değer ifadesi bulunan cümleler, fişleme yöntemi kullanılarak ilgili değer kategorisine dâhil edilmiş ve her değerin frekansları hesaplanmıştır. Bunun yanı sıra ilgili değer kategorisi, eserlerde tespit edilen değer ifadeleri ile doğrudan alıntı yapılarak örneklendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre incelenen fantastik çocuk ve gençlik eserlerinde en sık geçen değerlerin yardımseverlik ve sevgi, en az sıklıktaki değerlerin ise adalet ve sorumluluk olduğu tespit edilmiştir. Fantastik çocuk ve gençlik eserleri arasında yardımseverlik, öz denetim ve sevgi değerleri açısından büyük farklar tespit edilmiş, diğer değerler açısından ise birbirlerine yakın farklar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Fantastik gençlik eserlerinde sabır ve saygı değerlerine; fantastik çocuk eserlerinde ise yardımseverlik ve sevgi değerlerine daha fazla yer verildiği belirlenmiştir.