Türk Hukukunda anlaşmalı boşanma protokolü

Anlaşma temeline dayalı boşanma kurumu, kanunumuzda genel boşanma sebebi olarak yer alan evlilik birliğinin temelinden sarsılması durumunun özel hallerinden birisi olarak düzenlenmiştir. TMK m. 166/3'te yer alan düzenlemeye göre evliliğin en az bir yıl sürmüş olması koşuluyla eşler boşanmak için birlikte mahkemeye başvururlarsa ya da bir eşin açtığı boşanma davasını diğeri kabul ederse hâkim boşanmaya karar verebilmektedir. Bu halde taraflar arasındaki evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olduğuna ve bu durumun ortak hayatın devamını beklenemez hale getirdiğine ilişkin karine bulunmaktadır. Dolayısıyla hâkim ayrıca taraflar arasındaki evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olduğu hususunda kanaate varabilmek amacıyla herhangi bir araştırma içerisine girmeyecektir. Tarafların anlaşarak hâkim huzurunda boşanmak istediklerine ilişkin irade açıklamasında bulunmaları boşanmanın sebebini oluşturmaktadır. Ancak kanun, bu noktada bazı koşullar da öngörmüştür. Hâkim tarafların serbest iradeleriyle hiçbir baskı altında kalmaksızın boşanmak istediklerine kanaat getirmelidir. Ayrıca boşanmanın mali sonuçları ve velâyetle alakalı olarak taraflarca kabul edilecek düzenleme hâkim tarafından uygun bulunmalıdır. Bu düzenlemenin yazılı olarak yapılması gerekmemektedir. Sözlü olarak açıklanan irade beyanlarının duruşma sırasında zapta geçirilmesi de mümkündür. Ancak taraflar arasındaki bu anlaşma infaza olanak sağlayacak şekilde hükme esas olmalı ve gerekçeli kararda yer almalıdır. Hâkim müdahale yetkisini kullanarak taraflar arasındaki anlaşmayı kanunun emredici nitelikteki hükümleri, kamu düzeni, kişilik hakları ve ahlaka aykırılık açısından denetleyecektir. Ayrıca hâkim bu düzenlemede taraf ve müşterek çocukların menfaatinin gerektirdiği değişikliklerin yapılması hususunda taraflara açıklamada bulunarak onları yönlendirmelidir. Taraflar bu hususları yeniden müzakere etmelerine rağmen aralarında anlaşamazlarsa hâkim müdahale yetkisini kullanarak değişiklikleri bizzat kendisi yapmalıdır. Ancak bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi şarttır.