Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nde bulunan Memlûk cildleri

Ciltçilik rulo şeklindeki kitapların yerini, Romalılar zamanında sayfaları dikdörtgen biçiminde kesilmiş kodeksin almasıyla ortaya çıkmıştır. Günümüze ulaşan en eski kapaklar, papirüsün oldukça sade bir şekilde deriyle kaplanması suretiyle yapılmış olup IV. yüzyıldan kalmadır. Sanat değerine haiz ilk örnekler VIII.-IX. yüzyılda Orta Asya'da Uygurlar ve Mısır'da Koptlar tarafından yapılmıştır. İslam cild sanatına ait en erken örnekler de yine Tunus ve Mısır'da bulunmuştur. İslam cildleri Abbasiler, Tolunoğulları, Büyük Selçuklular, Fatımiler, Eyyubiler, İlhanlılar, Celayirliler, Anadolu Selçuklular, Safeviler, Osmanlılar ve Memlûklerle devam ettirilmiş ve birbirinden güzel eserler ortaya çıkarılmıştır. Bu çalışmayla, İslam cild sanatı içinde kendi adıyla bir üslup oluşturan ve hakkında yeterince bilgi bulunmayan ve Ülkemiz'de de çalışılmamış olan Memlûk cildlerine ait örneklerin kataloglanması, tanıtılması, üslûp özelliklerinin belirlenmesi ve konuyla ilgilenen araştırmacıların istifadesine sunulması amaçlanmaktadır. Bu çalışmada Türk ve İslâm Eserleri Müzesi'nde bulunan yazma eserlerin cildleri incelenmiş olup; bu örnekler içinden sanat değerine haiz Memlûk dönemi deri cildleri tercih edilmiştir. Esas olarak iki bölümden oluşan bu çalışmada birinci bölümde: Memlûkler, Memlûk sistemi, Memlûk Devleti'nin siyasi tarihi, kültürel ve sosyal ortamı, mimarisi, cam, seramik, çini, metal işçiliği ile hüsn-i hat ve tezhip sanatları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise: öncelikle Memlûkler dönemi cild sanatı hakkında bilgi verilmiştir. Bu genel bilgiden sonra Türk ve İslâm Eserleri Müzesi'nde bulunan Memlûk cildlerinin ait oldukları dönemde hüküm süren Sultanlar (Baybars, Nasırüddin Muhammed b. Kalavun, Hasan en-Nasır, Berkûk, Fereç b. Berkuk, Barsbay, İnal, Seyfeddin Çakmak, Şeyh Müeyyed, Hoşkadem, Kayıtbay ve Kansu Gavri)'ın saltanatları ele alınmış olup, bu sultanlar döneminde yapılan cildler detaylı olarak incelenmiştir. Ek kısmına lügatçe ve katalog eklenmiş olup, katalog kısmında ikinci bölümde tanıtılan eserlerin katalog bilgileri ile iç ve dış kapak görsellerine yer verilmiştir.