Türk kültüründe iğne, oya ve örgü: Artvin örneği

Türk kültürünün önemli alanlarından biri de hiç şüphesiz el sanatları geleneğidir. Kişilerin bilgi, beceri ve asırlar boyunca süren tecrübelerinin bir birikimi olan el sanatları geleneği birçok meslekten meydana gelmektedir. Genellikle görerek, taklit ederek ya da usta-çırak ilişkisi sonucu öğrenilen bu meslekler kişilerin kuşaklar boyunca aktardığı bilgiler, deneyimler ve ürünler aracılığıyla gelenekselleşmektedir. Bu çalışmada Türk kültür ekolojisinin pek çok bölgesinde sürdürülen ve el sanatları geleneğinin bir parçası olan iğne, oya ve örgü konusu Artvin örnekleminde incelenmektedir. İnsanlığın yeryüzünde varoluşu yüzyıllar öncesine dayanmaktadır. İnsan varoluşunda bedensel olarak savunmasız bir şekilde yaratılmıştır. Dolayısıyla doğadaki dış etkenlerden korunma amacıyla giyinme ihtiyacı duymuşlardır. Beslenme ve barınma kadar temel bir ihtiyaç olan giyim kuşamı birçok faktör etkilemiştir. Kültürel çevre, coğrafya, iklim, inançlar, kişisel zevkler gibi unsurlar giyimi etkileyen temel faktörlerdendir. Bu çalışmada giyim kuşam ihtiyacının giderilmesinin ardından estetik görünüm elde etmek amacıyla Türk el sanatları geleneğinin bir ürünü olan iğne, oya ve örgünün önemi incelenmektedir. Bu amaçla Artvin yöresinde derlemeler yapılmış, çalışmanın inceleme kısmında performans teoriden hareketle bir çözümleme yapılmıştır. Araştırmanın örneklemi olan Artvin şehri doğasıyla adından söz ettirmektedir. Bu doğa ile etkileşim, el işlemelerindeki motiflerde (lale, limon, karanfil, çilek, soğan, yonca ve üzüm gibi) vücut bulmuştur. Çalışmada süslenme amacıyla ortaya çıkan motiflerin oluşumunda kullanılan araç-gereçler ve teknikler hakkında bilgi verilmiştir. Geçmişten gelen el işlemeleri, oya ve örgü gibi iğne temelli sanatların geleceğe aktarımında önemli bir yere sahip olan çeyizlerin işlevi incelenmiştir. Makineleşme ile birlikte günümüzde kültür endüstrisi haline gelmiş geleneksel el sanatlarından iğne işleri, oya ve örgünün Artvin yöresindeki motif örnekleri, bu yörede gerek kişisel bir uğraş gerek meslek olarak sürdürülmesi, geleneksel bilgileri bağlamında değerlendirilmiştir.