Theses supervised by Doç. Dr. Mehmet Özdemir
11 theses · Fırat University, Bilecik Şeyh Edebali Üniversity, Afyon Kocatepe University, Artvin Çoruh University
Asimetrik altı fazlı asenkron motorun uzay vektör PWM ile doğrudan moment kontrolü
Çok fazlı asenkron motorlar üç fazlı asenkron motorlara göre daha verimli olmaları, boşta veya yük altında daha düşük akım çekmeleri, güç taşıma kapasitelerinin daha yüksek olması nedeniyle yüksek güç ve moment gerektiren uygulamalarda daha fazla tercih edilir. Alternatif akım veya doğru akım motorlarından yüksek verim alınabilmesi için kontrol yöntemlerine ihtiyaç vardır. Bu amaçla günümüzde birçok kontrol yöntemi kullanılmaktadır. Asenkron motorları avantajlı hale getiren de vektörel kontrol yöntemlerinin ortaya çıkması olmuştur. Teknolojinin gelişimiyle birlikte kontrol yöntemleri üzerine çalışmalar da yoğunlaşmıştır. Bu tez çalışmasında öncelikle geleneksel üç fazlı asenkron motor ile altı fazlı asenkron motorun karşılaştırmalı analizi yapılmıştır. Her iki motor da aynı şartlar altında çalıştırılmış ve altı fazlı asenkron motorun üç fazlı asenkron motora göre avantajları benzetim modelleri ile gösterilmiştir. Asıl olarak asimetrik altı fazlı asenkron motorda doğrudan moment kontrol gerçekleştirilmiştir. Doğrudan moment kontrol yönteminde histerezis bant ve seçim tablosu yerine uzay vektör darbe genişlik modülasyon tekniği kullanılmıştır. Motorun kontrolsüz ve kontrollü modelleri Matlab/Simulink ortamında gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre uzay vektör darbe genişlik modülasyon tekniği ile doğrudan moment kontrol yöntemi altı fazlı asenkron motora başarıyla uygulanmıştır. Farklı hız değerlerinde yük altında veya yüksüz durumlarda sistem tepkisi hızlı ve en az hata ile gerçekleştiği gözlemlenmiştir.
Rüzgâr türbinleri için anahtarlamalı relüktans generatörlerin maksimum güç kontrolü ve optimizasyonu
Son yıllarda fosil yakıtların tükenmeye başlamasıyla yenilenebilir enerji kaynakları önem kazanmıştır. Bunların arasında Rüzgâr Enerji Santralleri (RES), enerji üretimi bakımından önemli bir paya sahiptir. Bu santrallerden maksimum verimi elde etmek için son zamanlarda çalışmalar farklı generatör tipleri üzerine yoğunlaşmıştır. Geleneksel generatörlerin aksine, rotorlarında sargı olmamasından dolayı bakır kayıplarının daha düşük olması, basit ve sağlam yapıları, esnek kontrol, üstün performans kabiliyeti ve geniş bir hız aralığında çalışabilmeleri gibi önemli avantajları, Anahtarlamalı Relüktans Generatör (ARG)'lerin değişken hızlı rüzgâr türbinlerinde kullanımını arttırmıştır. Ancak ARG'ler anahtarlama mantığı ile çalıştıkları için moment üretimleri dalgalıdır ve makinanın generatör olarak çalışabilmesi için rotor konumuna göre fazların optimum iletim/kesim açılarının belirlenmesi gerekmektedir. Geleneksel generatörlerin pek çok dezavantajını ortadan kaldıran ARG'ler için doğru optimizasyon tekniklerinin belirlenmesi, RES'lerdeki kullanımlarının yaygınlaşmasına katkı sağlayacaktır. Bu tez çalışmasında generatör olarak 4 fazlı 8/6 kutuplu ARG kullanılan bir rüzgâr enerjisi dönüşüm sisteminin Matlab/Simulink ortamında modellemesi yapılarak, Maksimum Güç Noktası Takibi (MPPT) ve sistemin optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. MPPT için kanat uç hız oranı metodunu kullanarak hesaplama yapan denetleyici bloğu ile generatör hızına göre optimum iletim/kesim açılarını belirleyen bir sistem tasarlanarak optimizasyon gerçekleştirilmiştir. Ayrıca sistem çıkışındaki DA bara gerilimi, kıyıcı kontrollü bir boşaltma yükü yardımı ile istenilen değerde sabit tutularak gerilim kontrolü sağlanmıştır. Değişken rüzgâr hız koşulları için optimizasyonlu modelden elde edilen anahtar sistem değişkenlerinin zamana göre değişim grafikleri, herhangi bir optimizasyon uygulanmayan modelden elde edilen veriler ile karşılaştırılmıştır. Elde edilen simülasyon sonuçlarından ARG'lerin tasarlanacak olan uygun bir optimizasyon tekniği ile daha kararlı ve stabil çalıştığı ve sistemden elde edilen gücün maksimum çıkış gücünü takip ettiği gözlenmiştir.
Kani divanı sözlüğü (Gazeller bölümü): Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük
Klasik Türk şiirinin kökleri; Arap ve Fars edebiyatıyla birlikte Osmanlı Devleti'nin hüküm sürdüğü Balkanlar, Orta Avrupa ve Kırım gibi coğrafyaların da edebȋ ve kültürel unsurlarını içinde barındıran çok zengin bir kelime hazinesine ve kültürel arka plana dayanmaktadır. Yaşanılan coğrafyanın değişmesi ve kullanılan dildeki şekilsel değişikliğin de içinde bulunduğu birçok etken şiirin arka planını oluşturan kültüre yabancılaşmamıza neden olmuştur. Bunun sonucunda günümüzde klasik Türk şiirinin anlaşılması güçleşmiştir. Tez çalışmamızda, klasik Türk şiirindeki söz varlığının kültürel zenginliğinin ortaya çıkarılabilmesine katkı sağlayabilmek için XVIII. yüzyıl eserlerinden olan "Kânȋ Dȋvânı"nın bağlamlı dizin yöntemi ile sözlüğü hazırlanıp bir inceleme yapılmıştır. Divandaki şiirler dönemin kültürel anlayışına ve şairin edebȋ kişiliğine bağlı olarak anlamlandırılmış ve incelenmiştir. "Kȃnȋ Dȋvânı" üzerine yapılan çalışmamız beş bölümden oluşmaktadır. "Birinci Bölüm"de Kȃnȋ'nin hayatı, edebȋ kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. "İkinci Bölüm"de dil ve üslup özellikleri ele alınarak şiirlerin söz varlığı incelenmiştir. "Üçüncü Bölüm"de Kȃnȋ'nin gazellerindeki duygu ve düşünce unsurları belirlenerek şiirlerin muhtevası ortaya konulmaya çalışılmıştır. "Dördüncü Bölüm"de şiirlerde geçen şahsiyetler ve kahramanlar tespit edilerek tanıtılmıştır. "Beşinci Bölüm"de kelimelerin yazımı ile ilgili öneriler verilmiştir. Son olarak "Kȃnȋ Divanı'nın (Gazeller Bölümü): Bağlamlı ve İşlevsel Sözlüğü" ek olarak sunulmuştur. Bu çalışma ile birlikte özelde Kȃnȋ'nin gazellerinin söz varlığı ve kültürel arka planı genelde ise XVIII. yüzyılın edebȋ zihniyeti ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır.
Dursun Ahmed Nâtıkî Dîvânı: İnceleme, metin
Bu çalışmamızda asıl adı Ahmet Dursun (Efendi) olan Natık veya Natıki mahlasıyla şiirlerini yazan Ahmet Dursun Natıki Divanını inceledik. İncelemiş olduğumuz eserin nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nin 1225 numarasında kayıtlıdır. Şairler, hayatlarının çeşitli zamanlarında yazmış oldukları şiirleri tek bir kitapta toplamış ve buna da Divan demişlerdir. Dönemin olaylarına ithafen yazılmış gazeller, kasideler,tarihler divana girecek olan şiirleri yavaş yavaş oluşturmaktadır. Şair divanını oluşturup kendine bir yer edinmek istemiştir. Klasik Türk Edebiyatına divan bırakan şairleri gün yüzüne çıkarmak ve şiirleri latinize etmek amacıyla da bu tez hazırlanmıştır. Hazırladığımız Natıki Divanı'nın inceleme kısmı Times New Roman,metin kısmı Minion Pro fontu ile kurulmuştur. Natıki adına kayıtlı Divan nüshaları üzerine bu zamana kadar üç tez yapılmıştır. Tezlerin nüshaları Yapı Kredi Sermet Çifter Kütüphanesinde 825 ve 963 numarada kayıtlıdır. Çalışmalardan ilki 2004 diğer ikisi de 2006 yılında yapılmıştır. Daha önce hazırlanmış bu tezlerle üzerinde çalıştığımız Natıki'nin benzer olmadığını gördük. Hazırladığımız bu Divanın sahibi Ahmet Dursun Efendi'dir. Divanda adı ve mahlası için şöyle demiştir; İsm-i Aḥmet Nāṭıḳí maḫlaṣ aña Bāḳî Dursun ol laḳab lāzım saña Çalışmamız iki bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde Natıki'nin hayatı,edebi kişiliği ve eserleri yer almaktadır. İkinci bölümde Natıki Divanının transkripsiyonlu metni vardır. Kaynakça ve İndeks ile de çalışmamız tamamlanmıştır.
İBB Atatürk kitaplığı mc yz k 0131 numarada kayıtlı mecmuanın transkripsiyonlu metni ve mecmuaların sistematik tasnifi projesine (MESTAP) göre tasnifi
Bu çalışmada İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı'nda Mc Yz K 0131 demirbaş numarasıyla kayıtlı bulunan el yazması şiir mecmuasının dijital ortamda temin edilmiş nüshası kullanılmıştır. Tamamı 115 varak olan bu mecmuada 1'i kıta 370'i gazel olmak üzere 371 şiir tespit edilmiş, bu şiirlerin transkripsiyonlu aktarımı yapıldıktan sonra metin üzerinde incelemeler yapılmıştır. İstinsah tarihi ve müstensih hakkında bilgi bulunamamıştır fakat şiirlerin az bir kısmı 16. ve 18. yüzyıl şairlerine, çoğu ise 17. yüzyıl şairlerine ait olduğu düşünüldüğünde mecmuanın 18. yüzyılın ikinci yarısında yazılması kuvvetle muhtemeldir. Toplamda üç bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde mecmua türü hakkında bilgiler verilmiş, ikinci bölümünde ilgili mecmuanın çeşitli yönlerden incelenmesi yapılmış, son bölümünde ise mecmuada yer alan şiirlerin transkripsiyonlu ve divanlarla karşılaştırmalı metni verilmiştir.
Dursun Ahmed Nâtıkî, Şerh-i Nâtıkiyye fî Luġati Hâcibiyye (İnceleme-metin)
Her yazılı metin, yazıldığı dönemin dil anlayışını aktarır. Manzum sözlükler ve bunlara yazılan şerhlerin, dil öğretiminde önemi yadsınamaz. Dil öğretiminde kaynak metin görevi yerine getiren manzum sözlükler, kültürel dokunun aktarılmasında da önemli bir rol üstlenmişlerdir. Bu çalışmada, TDK Kütüphanesinde Yz. A 194 numarada ve Millî Kütüphanede 06 Mil Yz. A 8975/1 numarada Nātıkî adına Şerh-i Hediyyetü's-Sıbyān olarak kayıtlı olan nüshalardan hareketle eserin metnine bağlı kalarak bu eseri, Şerh-i Nâtikiyye fî Luġati Hâcibiyye olarak isimlendirdik. Şerh-i Nâtikiyye fî Luġati Hâcibiyye adlı yazma eser, şekil ve muhteva açısından incelenmiş, manzum sözlük ve şerh hakkında kısa bir değerlendirme yapılmış, Dursun Ahmed Nātıkî'nin hayatı ve eserleri detaylı olarak incelenmiş ve orijinal eserin çevriyazılı metnine de yer verilmiştir. Amacımız, bir manzum sözlük şerhi olan Şerh-i Nâtikiyye fî Luġati Hâcibiyye adlı eseri tanıtmaktır.
Klorprifos uygulanan diyabetli ratlarda likopenin antioksidan ve hipoglisemik etkilerinin araştırılması
Son yıllarda yapılan çalışmalar, artmış serbest radikallerin ve lipid peroksidasyonun, diyabet gibi birçok hastalığın patogenezinde ve pestisidlerin toksisitesinde rol aldığını göstermektedir. İnsan ve hayvanların organik fosforlu bileşiklere maruziyetinin yan etkilerinden birisinin de hiperglisemi olduğu bilinmektedir. Bu nedenle çalışmada, organik fosforlu bileşiklerden Klorprifos etil?in, normal ve STZ ile diyabet oluşturulmuş ratlarda oluşturduğu oksidatif stres ve hiperglisemi üzerine likopenin olası antioksidan ve hipoglisemik etkisini araştırma amaçlandı.Bu amaçla 56 yetişkin Wistar albino rat kullanıldı. Ratlar her grupta 7 adet olacak şekilde rastgele 8 gruba ayrıldı ve gruplar K (0,5 ml mısır yağı), D, KP (2,7 mg/kg klorprifos etil), L (10 mg/kg likopen), D+KP (2,7 mg/kg klorprifos etil), D+L(10 mg/kg likopen), L (10 mg/kg likopen) + KP (2,7 mg/kg klorprifos etil), D+L (10 mg/kg likopen) + KP (2,7 mg/kg klorprifos etil) olarak isimlendirildi. D grubuna tek doz 50 mg/kg STZ periton içi yolla uygulandı. Mısır yağı, KP ve L ratlara oral gavaj ile 28 gün boyunca verildi. Çalışma süresince (4 hafta), her hafta rat ağırlık artışları ve açlık kan şekeri düzeyleri ölçüldü. Çalışma sonunda tam kanda MDA ve GSH düzeyleri, plazmada; SOD, CAT, GPx, insülin, AkE, NO düzeyleri ve AST, ALT, glikoz, TNF-? ve TAK düzeyleri de serumda belirlendi.Bu çalışmada kontrol grubu ile karşılaştırıldığında STZ ve klorprifos etiluygulamalarının açlık kan şekeri, serum glikoz düzeylerini yükselttiği, plazma insülin düzeylerini ise azalttığı görüldü. Ayrıca STZ ve klorprifos etiluygulamalarının MDA düzeylerini önemli oranda artırdığı, antioksidan enzim aktiviteleri (SOD, CAT, GPx) ile birlikte GSH ve TAK düzeylerini ise önemli oranda azalttığı ortaya konuldu.Likopen uygulamalarının D ve KP gruplarındaki glikoz düzeylerinde bir azalma, insülin düzeylerinde bir artışa neden olduğu, D+KP gruplarındaki glikoz ve insülin düzeylerine ise bir etkisinin olmadığı görüldü. Ayrıca likopenin D grubundaki ratların MDA düzeylerini azalttığı, antioksidan enzim aktiviteleri (SOD, CAT, GPx) ile birlikte GSH ve TAK düzeylerini artırdığı tespit edildi. Bu çalışmada kullanılan likopen dozunun ise KP ve D+KP gruplarında meydana gelen oksidatif stres üzerine olumlu bir etkisinin olmadığı belirlendi.Sonuç olarak likopenin diyabet ve klorprifos etil tarafından oluşturulan hiperglisemi ve buna bağlı olarak ortaya çıkabilecek komplikasyonların tedavisine 99yardımcı, güvenli ve etkili bir alternatif olabileceği önerilebilir. Ayrıca diyabetli insan ve hayvanlarda oluşabilecek pestisid toksikasyonunda likopenin daha yüksek dozlarda veya diğer antioksidanlarla kombine kullanımının bundan sonraki çalışmalarda araştırılması gerektiği kanaatine varıldı.Anahtar Kelimeler: Diyabet, hiperglisemi, klorprifos etil, likopen, oksidatif stres
Mustafa Adil Özder hayatı, sanatı ve eserleri
Folklor insanlığın başlangıcından bu yana kendini göstermiş olduğu kültür oluşumudur. Her milletin kendine özgü folklor unsurları bulunmaktadır. Bu bağlamda milletlerin folklor unsurlarını gün yüzüne çıkarmak için folklor araştırmaları yapılması gerekmektedir. Folklor araştırmaları geçmişten günümüze birçok evreden geçerek gelişim göstermiştir. Bu araştırmalar sırasında folklor çalışmaları araştırma ve derlemeye dayanmaktadır. Folklor araştırma ve derleme çalışmalarını yürüten araştırmacıları göz ardı etmemek gerekir. Bu süreçte gerçekleşen folklor çalışmalarında Artvinli Mustafa Âdil Özder'in önemi vurgulan¬maya değerdir. Yaşamını özellikle Artvin ili çevresinde araştırma, inceleme ve derlemeye adayan Özder, birçok eser ve makale kaleme almış, oldukça fazla folklor faaliyetinde yer almıştır. Bu çalışmada Artvin'in Pertev Naili Boratav'ı olarak nitelendirebileceğimiz Mustafa Âdil Özder'in hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgiler verilecektir. Çalışmada Mustafa Âdil Özder'in yaşamındaki karanlık noktalar aydınlığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Tezde, Özder'in sanatının mahiyeti, eserlerinin ve makalelerinin tanıtımları yapılmıştır.
Kent kültürü ve festivalleşme: Uluslararası Arhavi Kültür ve Sanat Festivali
Sanayi Devrimi'yle başlayan ve 1950 sonrası Türkiye'de tarımda makineleşmenin artmasıyla giderek artmaya devam eden kente göç hareketi, beraberinde farklı kültürel kodların bir araya gelmesine vesile olmuştur. Bu durum, beraberinde kültür karmaşasına ve kırsal nüfusun kent kültürüne uyum sağlamakta zorlanmasına sebep olmuştur. Kentlileşme sürecinde olan kırsal nüfus özüne, kırsal hayata özlem duymaktadır. Kırsal nüfusun özlemini dindirmek adına kentlerde kültürel dokuları barındıran eğlenceler organize edilmiştir. Bunlardan biri de festivallerdir. Türk kültüründe eğlenceler, tarihi açıdan köklü bir yere sahiptir. Şenlik, şölen, toy gibi adlandırmalarla karşımıza çıkmakta olan kadim Türk eğlenceleri küreselliğin etkisinin beraberinde yerini festivallere bırakmıştır. Gelenekseli yeniden yaşayarak yaşatan bir kent eğlencesi olan Uluslararası Arhavi Kültür ve Sanat Festivali yörenin tanıtımı ve kültürel aktarım bakımından zengindir. Söz konusu zenginlik festivalin mekânı, zamanı, katılımcıları vb. açılardan çözümlenmiştir. Yörenin kültürel değerlerinin tanıtılıp pazarlanması bakımından önemli bir mekân görevini de üstlenen Uluslararası Arhavi Kültür ve Sanat Festivali kültür değişimleri, kültür ekonomisi ve kültür turizmi açısından ele alınarak yapısal ve işlevsel açıdan tahlil edilmiştir.
Türk kültüründe iğne, oya ve örgü: Artvin örneği
Türk kültürünün önemli alanlarından biri de hiç şüphesiz el sanatları geleneğidir. Kişilerin bilgi, beceri ve asırlar boyunca süren tecrübelerinin bir birikimi olan el sanatları geleneği birçok meslekten meydana gelmektedir. Genellikle görerek, taklit ederek ya da usta-çırak ilişkisi sonucu öğrenilen bu meslekler kişilerin kuşaklar boyunca aktardığı bilgiler, deneyimler ve ürünler aracılığıyla gelenekselleşmektedir. Bu çalışmada Türk kültür ekolojisinin pek çok bölgesinde sürdürülen ve el sanatları geleneğinin bir parçası olan iğne, oya ve örgü konusu Artvin örnekleminde incelenmektedir. İnsanlığın yeryüzünde varoluşu yüzyıllar öncesine dayanmaktadır. İnsan varoluşunda bedensel olarak savunmasız bir şekilde yaratılmıştır. Dolayısıyla doğadaki dış etkenlerden korunma amacıyla giyinme ihtiyacı duymuşlardır. Beslenme ve barınma kadar temel bir ihtiyaç olan giyim kuşamı birçok faktör etkilemiştir. Kültürel çevre, coğrafya, iklim, inançlar, kişisel zevkler gibi unsurlar giyimi etkileyen temel faktörlerdendir. Bu çalışmada giyim kuşam ihtiyacının giderilmesinin ardından estetik görünüm elde etmek amacıyla Türk el sanatları geleneğinin bir ürünü olan iğne, oya ve örgünün önemi incelenmektedir. Bu amaçla Artvin yöresinde derlemeler yapılmış, çalışmanın inceleme kısmında performans teoriden hareketle bir çözümleme yapılmıştır. Araştırmanın örneklemi olan Artvin şehri doğasıyla adından söz ettirmektedir. Bu doğa ile etkileşim, el işlemelerindeki motiflerde (lale, limon, karanfil, çilek, soğan, yonca ve üzüm gibi) vücut bulmuştur. Çalışmada süslenme amacıyla ortaya çıkan motiflerin oluşumunda kullanılan araç-gereçler ve teknikler hakkında bilgi verilmiştir. Geçmişten gelen el işlemeleri, oya ve örgü gibi iğne temelli sanatların geleceğe aktarımında önemli bir yere sahip olan çeyizlerin işlevi incelenmiştir. Makineleşme ile birlikte günümüzde kültür endüstrisi haline gelmiş geleneksel el sanatlarından iğne işleri, oya ve örgünün Artvin yöresindeki motif örnekleri, bu yörede gerek kişisel bir uğraş gerek meslek olarak sürdürülmesi, geleneksel bilgileri bağlamında değerlendirilmiştir.
Bulanık mantık tabanlı histerezis band PWM kullanılarak tek fazlı asenkron motorun hız kontrolü
Çeşitli kullanım alanlarına sahip olan tek fazlı asenkron motorlar sağlam yapıları, kolay bakımları, farklı ortam koşullarında çalışabilmeleri gibi özellikleriyle tercih edilmektedir. Doğrusal olmayan yapısından dolayı hız kontrolünün kolay olmaması sebebiyle kullanım alanı ve gelişimi sınırlı kalmıştır. Bu çalışmada tek fazlı asenkron motorun hız kontrolü için histerezis band PWM ve bulanık mantık teknikleri kullanılmıştır. Pahalı ekipman gerektiren geleneksel yöntemlerim aksine güç elektroniği elemanlarının kullanıldığı PWM kontrollü AA kıyıcı ile tek fazlı asenkron motorun hız kontrolü sağlanmış aynı zamanda yüksek güç faktörü ve motor akımındaki harmonik bozulmanın önüne geçilmiştir. PWM kontrollü AA kıyıcı hız kontrolünü sağlamış ancak yüklenme durumunda hızdaki düşüşün önüne geçememiştir. Kapalı çevrimin oluşturulduğu bulanık mantık sistem ile yüklenme somasında hızdaki düşüşün önüne geçilmiştir. Çalışma MATLAB/Simulink ile modellenmiş ve farklı referans hızlar için başarılı sonuçlar alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Tek Fazlı Asenkron Motor, Histerezis Band PWM, Bulanık Mantık